آغاز عصر معدن های فضایی

نخستین شرکت حفاری سیارک های فضایی آغاز فعالیت خود را اعلام کرد.

این خبر تا همین هفته پیش می توانست بخشی از یک داستان علمی تخیلی باشد. در واقع در داستان های علمی تخیلی بارها از شرکت ها و کمپانی هایی صحبت شده است که دست به کاوش سرزمین های دور، سیارات و سیارک ها می زنند تا منابع آنها را به زمین بازگردانند. چنین ایده ای غیر از داستان های علمی – تخیلی در صحبت های آینده نگرانه در باره فضا نیز شنیده می شد. یکی از دلایلی که علاقمندان کاوش های فضایی در توجیه این فعالیت ها مطرح می کردند، این بود که در نهایت منابع زمین محدود است و به زودی زمانی خواهد رسید که شرکت  های تجاری برای منابع بیشتر و بهره برداری از آن به سمت فضا حرکت کنند.

 این زمان اکنون فرا رسیده است.

چند روزی است که شرکت منابع سیاره ای (Planetary Resources) رسما موجودیت خود را اعلام کرده و برنامه های خود را منتشر کرده است. چهره های اصلی این شرکت بنیانگذار بنیاد ایکس پرایز، پیتر دیامندیس، موسس اسپیس ادونچر اریک اندرسون و مدیر سابق پروازهای فضایی ناسا کریس لئویکی هستند. در بین سرمایه گذاران می توان نام اریک اشمیت مدیر عامل و سرگئی برین موسس گوگل را مشاهده کرد و در بین مشاورها نام هایی مانند دکتر سارا سیگر، دانشمند علوم سیاری ای و متخصص سیارات فراخورشیدی و جیمز کامرون فیلمساز آینده نگر به چشم می خورد.

برنامه این شرکت ساده است: استخراج منابع معدنی و آب از سیارک های اطراف زمین. اما آیا این ایده خارج از دنیای فانتزی و در دنیای واقعی کار آمد و از آن مهمتر درآمد زا است؟ واقعیت این است که چنین پروژه ای نه تنها ممکن است که بالقوه دارای سود بالایی است.

سیارک ها یادگارهایی از دوران شکل گیری منظومه شمسی هستند. بخش عمده ای از این اجرام عموما نا منظم در منطقه ای در بین سیارات مریخ و مشتری جای گرفته اند. جایی که به نام کمربند سیارک ها شناخته شده است. البته این یک ناحیه یک نواخت نیست. خود کمربند سیارک ها دارای رگه های مختلفی از سیارک ها است و البته همه سیارک ها در این فضای خاص پایدار نشده اند. گاه گداری تحت تاثیر گرانش اجرام دور و نزدیک از محل خود خارج شده و در مداری به دور خورشید قرار می گیرند و گاهی نیز به دام سیاره ای دیگر می افتدند. فوبوس و دیموس ، اقمار سیاره مریخ در اصل اعضایی از کمربند سیارک ها بوده اند و تعداد زیادی از اقمار اطراف مشتری و زحل نیز در واقع اعضا به دام افتاده این کمربند بوده اند.

اما چه ماده با ارزشی در این سیارک ها وجود دارد که ارزش معدن کاری و صرف هزینه ای بالا برای کاوش را داشته باشد؟

یکی از محتویات با ارزش این اجرام آب است. استخراج آبی که بشکل منجمد در این سیارک ها وجود دارد در آینده می تواند نقشی کلیدی در اکتشافات فضایی ایفا کند. این آب استخراج شده به هیدروژن و اکسیژن شکسته می شود و در ایستگاه های فضایی آینده در اطراف زمین ذخیره می شود. ایستگاه هایی که برای کاوش های طولانی تر و دورو و دراز تر در منظومه شمسی حکم پمپ بنزین را بازی خواهند کرد. جرم بالای زمین و در نتیجه گرانش آن باعث می شود تا سرعت فرار از دام گرانش سیاره ما بسیار بالا باشد. به همین دلیل سوخت بسیاری زیادی برای اعزام سفاین به فراسوی جو زمین صرف می شود و همین امر باعث می شود که اولا ساخت سفینه های بزرگ تر روی زمین امکان پذیر نباشد و ثانیه اگر سفینه ای مناسب سفرهای میان سیاره ای و یا به مقصد یک سیارک روی زمین ساخته شود، عمده ظرفیت سوخت خود را – نظیر شاتل های فضایی – صرف رسیدن به مدار زمین کند و سوخت چندانی برای ادامه مسیر نداشته باشد. این ایستگاه های مداری می توانند نقش تامین کننده سوخت لازم در مدار زمین را ایفا کنند. چنین منبعی نه تنها برای کاوش های علمی که از سوی سازمان هایی مانند ناسا و دیگر آژانس های فضایی صورت می گیرد مفید است که در دورانی که بهره برداری تجاری از فضا به امری رایج بدل می شود، این سوخت رسانی به کسب و کاری پر سود نیز بدل خواهد  شد.

اما آب محصول جنبی کاوش سیارک ها است. مواد معدنی هدف اصلی شرکت اسپیس ریسورسز و سایر رقبایی هستند که از هم اکنون خود را یک گام عقب تر از این شرگت می دانند.

سیارک ها منبع قابل توجهی از فلزات هستند. برخی از سیارک های اطراف زمین سرشار از فلزات خانواده پلاتینیوم هستند. این خانواده از فلزاتی مانند رودیوم، پالادیوم، اوزمیوم، ایریدیم و خود پلاتینیوم تشکیل شده اند. به گفته یکی از کارشناسان این شرکت مقادیری از این فلزات را که می توان از یکی از این سیارک ها به دست آورد به تنهایی بیش از همه فلزات خانواده پلاتینیوم است که در طول تمام تاریخ روی زمین استخراج شده است.

واقعیت این است که هیچ کس در ارزش سیارک ها و منابع غنی معدنی موجود در آن شکی ندارد اما آیا واقعا بهره برداری از این منابع امکان پذیر و اقتصادی است؟

واقعیت این است که با فناوری موجود اگرچه این کار به هیچ وجه ساده نیست اما هم ممکن و اقتصادی است.

طرحی که شرکت اسپیس ریسورسز ارایه کرده است اتفاقا طرحی ارزان قیمت را شامل می شود. در مرحله اول که احتمالا تا دو سال آینده آغاز می شود، این شرکت تلسکوپهایی ارزان قیمت برای زیر نظر گرفتن سیارک های نزدیک زمین به مدار زمین می فرستد. این تلسکوپ ها Arkyd Series 100 Leo Space Telescope نام گرفته اند. هزینه ساخت در حد ۱۰ میلیون دلار برای هر تلسکوپ خواهد بود. بخش دوم اضافه کردن برخی تجهیزات علمی و همینطور نیروی محرک به طرح این تلسکوپ ها است. این سفینه های روباتیک جدید به نام ARKYD SERIES 200 – INTERCEPTOR نامیده می شوند و می توانند ضمن بررسی دقیق تر برخی از سیارک ها آنها را به مدارهای مناسبی که برای کاوش های بعدی و یا استخراج مناسب باشند راهنمایی کند.

بخش دیگری از چشم انداز این شرکت در سفاینی به نام ARKYD SERIES 300 – RENDEZVOUS PROSPECTOR متمرکز شده است که هر سیارک را از نزدیک مورد بررسی قرار داده تا ارزش های پنهان در آن را تحلیل کرده و بر اساس آن داده ها مشخص شود که آیا آن سیارک ارزش آغاز عملیات بهره برداری معدنی را دارد یا نه و در نهایت آخرین گام عملیات کاوش و استخراج و از آن مهمتر انتقال مواد استخراج شده به زمین و یا به مدار زمین است.

برآوردهای اولیه نشان می دهد اگر همه چیز باب میل این شرکت پیش برود با هزینه ای در حد ۲ یا ۳ میلیارد دلار امکان برداشت محصولی به ارزش چند ده میلیارد دلار وجود دارد.

اما د رکنار هیجان ناشی از شنیدن این خبر چند نکته جنبی هم به دهن می رسد:

–          با آغاز به کار این شرکت به هر حال فصل دیگری از کتاب های علمی تخیلی به قلمرو واقعیت گام گذاشت. حالا معدن کاوی فضایی می تواند عنوان واقعی برای شغل بسیاری از نوجوانان امروز باشد.

–          حالا دیگر بخش خصوصی تنها چشم به توریسم فضایی ندارد. جایزه ایکس پرایز که چند سال پیش انوشه انصاری به طراح سفینه فضایی شماره ۱ داد درهای توریسم فضایی را به روی بخش خصوصی باز کرد. ریچارد برانسون بر اساس آن ایده ویرژین گالاکتیک را بنا نهاد تا توریسم فضایی به صورت جدی دنبال و عملیاتی شود. بخش خصوصی با اسپیس ایکس ایلان ماسک، مسولیت حمل و نقل محموله و در آینده فضا نورد به ایستگاه فضایی را بر عهده گرفته است و خود را به شریک ناسا بدل کرده است و اینک چشم به استفاده تجاری از فضا دارد. عصر رقابت های فضایی بخش خصوصی آغاز شده است

–          این فعالیت ها سوال های جدیدی را هم مطرح می کند. آیا یک شرکت خصوصی از نظر حقوقی می تواند منابع یک سیارک را برداشت کند؟ درآمد حاصل از این واردات به زمین به کجا باید برسد؟ آیا مالیات حاصل از سود چنین تجارتی را باید تنها کشوری که این شرکت در آن ثبت شد دریافت کند و یا باید بخشی از آن به جایی شبیه به بانک جهانی یا سازمان ملل پرداخت شود؟ حقوق استفاده از فضا تا چه حد بهره برداری تجاری از منابع فضایی را مجاز می شمارد و اگر شرکتی خواست مکان یک سیارک را جابجا کند آیا نباید ناظر بی طرف و علمی بر این روند نظارت داشته باشد؟

–          چنین فعالیت هایی البته با خود سودهای جنبی فراوانی هم دارند. یکی از دست آوردهای جنبی این طرح می تواند تقویت شبکه نظارت بر اجرام نزدیک زمین باشد. سیارک ها و هسته های دنباله داری که ممکن است برای زمین خطر ایجاد کنند و در نهایت شاید اگر خطری از سوی یکی از این سیارک ها متوجه زمین شد بتوان از سیستم این بخش برای نجات زمین استفاده کرد.

همه این سوال ها و داستان ها اما یک نکته را پنهان نمی کند و آن این است که ما شاهد آغاز عصر جدیدی در اکتشافات فضایی هستیم .

این فیلم را شرکت منابع سیاره ای منتشر کرده است تا چشم اندازی از فعالیت های آن را ارایه دهد.

همچنین برای اطلاعت بیشتر می توانید به این منابع مراجعه کنید:

وب سایت شرکت منابع سیاره ای

فیس بوک شرکت منابع سیاره ای

مقاله پاپیولار ساینس در باره اقتصادی بودن این کاوش

۲ نظر

  1. ایران بهار می‌گه:

    منابع بین سیاره ایی تنها مال ما نیست در صورت وجود همسایگان فضایی باید آنها را نیز شریک کردودر کره زمین منافع نیز مال همه انسانها است

    • فیروزه می‌گه:

      امیدوارم ساکنان سایر سیارات برای گرفتن حقشونم که شده خودشون رو نشون بدند.البته اگه ما ازاین بابت ازشون عقب نباشیم.که فکر میکنم هستیم.

نظرتان را بنویسید