به بهانه خداحافظی فیروز نادری

روزنامه شرق به مناسبت خداحافظی فیروز نادری از جی.پی.ال و ناسا مجموعه ای از یادداشت ها را از افراد مختلف منتشر کرد. در کنار گفتگویی با دکتر رضا منصوری یادداشت هایی از افرادی همچون چارلز الاچی، مدیر جی.پی.ال، دارا صباحی و پیام بنازاداه از مهندسان این سازمان علمی ناسا منتشر شده است. این یادداشت ها را می توانید در وب سایت شرق در اینجا و اینجا مطالعه کنید.

متن زیر یادداشتی است که من برای این مجموعه نوشته بودم.

Untitled

«فیروز نادری» در سال‌های اخیر نه‌تنها یکی از مدیران برجسته و مؤثر در برنامه‌های فضایی رباتیک ناسا و جی‌پی‌ال بوده است که برای ما در ایران، به چهره‌ای شناخته‌شده و الهام‌بخش تبدیل شده. من این افتخار را داشتم که در طول سال‌های طولانی و از آغاز تأسیس برنامه مریخ در ناسا، به‌طورجدی برنامه‌ها و فعالیت‌های او را دنبال کنم. او پیش از اینکه در سال ٢٠٠٠ به‌طور رسمی مدیریت و تأسیس برنامه مریخ در جی‌‌پی‌ال را برعهده بگیرد، در برنامه جاه‌طلبانه و بلندپروازانه سرمنشأ فعالیت می‌کرد، برنامه‌ای که به‌دنبال توسعه فناوری‌های لازم در مسیر جست‌وجوی سیاره‌های زمین‌مانند در فراسوی منظومه شمسی بود. پیش از سال ٢٠٠٠، مریخ که یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین اهداف فضایی، هم برای جامعه علمی و هم برای عموم مردم به‌شمار می‌رفت و به‌خصوص پس از مأموریت موفق رهیاب مریخ، دوباره مورد توجه‌ قرار گرفته بود، دوبار متوالی شاهد دو شکست در آخرین سال‌های قرن بیستم بود. دو مأموریت مدارگرد اقلیمی و قطب‌نشین مریخ نتوانستند به موفقیت دست پیدا کنند و این شکست‌ها می‌توانست در ادامه، آینده کاوش‌های فضایی مریخ را برای تأمین و تصویب بودجه با مشکل جدی مواجه کند.
جی‌پی‌‌ال برای ایجاد هماهنگی میان بخش‌های مختلف برای مأموریت‌های مریخی خود، برنامه مریخ را تأسیس کرد و طراحی و تأسیس و سپس مدیریت آن را برعهده «فیروز نادری» گذاشت. از آن زمان تاکنون، تمامی مأموریت‌های جی‌‌پی‌‌ال به مقصد مریخ با موفقیت همراه بوده‌اند؛ مأموریت‌های اودیسه مریخ، مریخ‌نوردهای دوقلوی افسانه‌ای مریخی (اسپریت و آپورچونیتی) و مدارگرد اکتشافی مریخ، در این دوره پنج‌‌ساله با موفقیت به انجام رسیدند و مأموریت‌های بعدی ازجمله مأموریت مریخ‌نورد کنجکاوی بر اساس طراحی آن زمان و در قالب ساختار این برنامه پیش می‌رود.
او در سال ٢٠٠۵، برنامه مریخ را در اوج موفقیت ترک کرد و مسئولیت فرمول‌بندی و طراحی راهبردی مأموریت‌های جی‌پی‌‌ال را برعهده گرفت و پس‌ از آن و در سال ٢٠١١، یکی از جذاب‌ترین عناوین شغلی در تمام سیاره زمین را به خود اختصاص داد: «مدیر کاوش‌های منظومه شمسی». در این سمت بود که او به نظارت بر برنامه‌های موجود و زمینه‌سازی و برنامه‌ریزی برای مهم‌ترین مأموریت‌های آینده جی‌.پی‌.ال پرداخت؛ مأموریت‌هایی که شاید نقطه اوج آن، سفر به قمر یخ‌زده مشتری، یوروپا، باشد. او درعین‌حال و هم‌زمان روی برنامه‌های سفر انسان به مریخ و برنامه‌های فضایی که در تلاقی و گذرگاه مأموریت‌های سرنشین‌دار و رباتیک قرار دارند، مشغول فعالیت بوده است. این میراث ارزشمند و مدیریت درخشان علمی او برای دهه‌ها در جی‌‌پی‌‌ال و برنامه‌های فضایی باقی خواهد ماند اما این، ‌همه‌ داستان «فیروز نادری» نیست.
او که یکی از عالی‌رتبه‌ترین مدیران علمی ایرانی‌تبار است و شاید یکی از گرفتارترین افراد عرصه فناوری فضایی، در تمام این سال‌ها، ارتباطش را با رسانه‌ها به‌خصوص رسانه‌های فارسی‌زبان ایران حفظ کرده است. به خاطر ندارم درخواستی از گفت‌وگو را رد کرده باشد و هربار با چنان حوصله و فرصتی به پرسش‌ها پاسخ می‌دهد که شگفت‌انگیز است و درعین‌حال مراقب است تا منظورش را بتواند به بهترین شکل به مخاطبان منتقل کند. «فیروز نادری» سال‌های‌سال است که به دلیل تحصیل و کارش ساکن ایالات‌متحده است اما هنوز شهر و دیار و وطن نخستش را فراموش نکرده و با جدیت کم‌نظیری پیگیر رویدادهای کشور و البته به‌طور خاص‌تر شهر شیراز، است.
او در این سال‌ها به نمادی از امید و آینده‌نگری برای بسیاری از ایرانیان به‌خصوص در میان نوجوانان و جوانان بدل شده است. نام او برای علاقه‌مندانی که سودای دنبال‌کردن رؤیاهای خود در فضا را دارند، آشنا و الهام‌بخش است. خداحافظی دکتر «فیروز نادری» از جی‌پی‌‌ال، آغاز فصل دیگری از زندگی او است که بااطمینان می‌توان گفت به ‌اندازه دوران فعالیتش در ناسا الهام‌بخش باقی خواهد ماند. اما دراین‌بین نکته مهمی برای ما، جامعه علمی و علاقه‌مند به علم ایران وجود دارد.
ما اگر سودای توسعه‌یافتگی علمی داریم، چاره‌ای جز این نداریم که از بهترین دیدگاه‌ها و تخصصی‌ترین نظرات استفاده کنیم. ما در این زمینه باید نقشه جغرافیای علمی کشورمان را به‌درستی رسم و راه‌های ارتباطی را میان آن برقرار کنیم. تقویت نهاد تحقیقات دانشگاهی، سرمایه‌گذاری در دانش‌ها و آزمایشگاه‌های علمی و فناوری، تلاش برای تأمین هزینه‌های تحقیقات گران‌قیمت و تسهیل فرایند تولید فناوری، ارتباط‌های بین‌المللی، تعریف رابطه درست در بخش ترویج علم و استفاده از پتانسیل‌ها و امکانات بالقوه و تعریف درست سیاست‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت و آموختن راه و رسم اقتصاد و سیاست علم، همه باید در کنار هم اتفاق بیفتد.
ما مسیری طولانی در این راه پیش‌رو داریم و هنوز عرصه‌های زیادی از این چشم‌انداز دارای مشکلات جدی است، اما یکی از حوزه‌هایی که ما در این سال‌ها تقریبا به‌طور کامل فراموش کرده‌ایم و مگر به‌طور موردی و بیشتر هم به‌صورت نمایشی به آن نظری نینداخته‌ایم، استفاده از سرمایه عظیم نیروی انسانی ایرانی‌تبارهای مقیم خارج از کشور است. به هر دلیلی، ایرانیان زیادی طی دهه‌های اخیر به خارج از کشور رفته و نسبت قابل‌توجهی از آنها به فعالیت در فضای آکادمیک مشغول شده‌اند. بسیاری از آنها، امروز در رده دانشمندان، صاحبان فناوری و مدیران علمی برجسته ایرانی خارج از کشور هستند. آنها تجربه فعالیت در پیشروترین نهادها و جوامع توسعه‌یافته علمی را دارند و سال‌های‌سال، در مرز‌های علم و فناوری کار کرده و تجربه اندوخته‌اند.
ما اگر قصد داریم بدون هزینه‌های اضافی و تکرار اختراع چرخ‌های قدیمی، سریع‌تر روند توسعه علمی را در پیش بگیریم، چاره‌ای نداریم تا این پل ارتباطی شکسته را به‌درستی برقرار کنیم. می‌توان انتظار داشت که نهادهای دولتی زمینه مشارکت و امکان استفاده از تجربیات افرادی چون دکتر «نادری» را مهیا کنند. این به‌هیچ‌وجه به معنی دعوت مستقیم نهادهای دولتی از این افراد یا استخدام ایشان به‌ عنوان مشاور نیست که نه ممکن است و نه الزاما مطلوب. تنها تقاضا این است که مشکلات و چالش‌های پیش‌رو برای برقراری چنین ارتباط‌هایی برداشته شود. نهادهای علمی و دانشگاهی و پژوهشی، خود می‌توانند پیشگام شده و این رابطه شکسته را برقرار کنند. افرادی مانند «فیروز نادری» و دیگر دانشمندان و مدیران علمی این‌گونه (چه آنهایی که در داخل ایران هستند و چه آنهایی که در خارج از ایران زندگی می‌کنند)، منابع الهام‌بخشی برای علاقه‌مندان علم در ایران هستند و البته که در رفتار آنها درس‌های زیادی برای جامعه علمی ما نیز وجود دارد.

۳ نظر

  1. حامد می‌گه:

    یه مساله ای رو درست متوجه نشدم؛ دلیل رفتن ایشون از ناسا چی بود و الان کجا و در چه زمینه ای فعالیت دارند؟

    • پوریا ناظمی می‌گه:

      تصمصم شخصی ایشان پس از حدود ۳۵ سال در ناسا این بود که بازنشسته شوند و احتمالا اولویت ها و علایق دیگر خود را دنبال خواهند کرد.

  2. عبداله می‌گه:

    سلام می خواستم پیشنهاد بدهم که به مناسبت بازنشستگی آقای نادری چند مطلب از این صفحه شرق را در صفحه دانش خبرآنلاین هم بازنشر دهید. ممنون

نظرتان را بنویسید