پذیرش قوانین بازی علم – به بهانه اعلام عمومی داروی ایرانی ایدز

جام جم: کشور ما در مرحله بسیار مهمی از رشد علمی خود قرار دارد. برخی پژوهشگران معتقدند اگرچه ایران سابقه علمی طولانی ای در تولید علم در جهان دارد و در برهه های گوناگونی از تاریخ توانسته است نقش ممتازی در گسترش درک انسان از محیط اطراف خود ایفا کند ؛ اما رشد مشارکت کشورمان در فرآیند تولید علم به معنی مدرن کلمه را باید همزمان با انقلاب اسلامی دانست و بویژه رشد سریع این مشارکت که در ۱۰ سال گذشته رخ داده است را باید نشانه ای از خود باوری ایرانیان در توانایی مشارکت در تولید علم مدرن دانست.
شاید بتوان گفت در چند سال اخیر ما در بهار رشد تولید علم و مشارکت های علمی قرار گرفته ایم. شکوه و زیبایی این بهار می تواند همیشگی باشد به شرط آن که قوانین بازی در دنیای تولید علم را بپذیریم وگرنه بزودی این بهار زیبا به خزان خواهد انجامید ؛ یکی از آفتهایی که در چنین مقاطعی کشورهای تولیدکننده علم را که بتازگی وارد این عرصه شده اند، تهدید می کند. هر تحقیق علمی باید مراحل گوناگونی را سپری کند. در جهان علم گاهی سالها زمان و سرمایه صرف تحقیقی می شود که در نهایت ممکن است به نتیجه هم نرسد ؛ اما به قول ادیسون ، هر راهی در علم که به نتیجه هم نرسد ، راهی جدید در پیشرفت علم به شمار می رود. به همین دلیل شکست در یک طرح تحقیقاتی و پذیرش آن و تلاش برای تصحیح آن نه تنها شکست محسوب نمی شود که عین پایبندی به روشهای علمی است.
بسیاری از فناوری های پزشکی نیز شامل چنین حکمی بوده اند و به همین دلیل سعی می شود بویژه در حوزه هایی که به زندگی عمومی بسیاری از مردم گره می خورد ، نظیر حوزه های سلامت و درمان و پزشکی ، تحقیقات با دقت خاصی دنبال و تنها پس از اطمینان از نتیجه مطالعات اعلام عمومی شود. همین نگرانی از کسب نکردن اعتماد عمومی و خطرات بالقوه بسیاری از یافته های پزشکی است که به شکل گرفتن نهادهای بین المللی منجر شد تا نتیجه برخی تحقیقات تنها با تایید آنها منتشر شود تا مردم نگرانی از آن روش پیدا نکنند. گاهی زمانی که صرف تایید یک کشف دارویی در یک رشته در این نهادهای معتبر بین المللی می شود ، بیش از زمانی است که صرف تحقیق برای کشف آن دارو شده است.
اما این قانون بازی علم است. اگر آن را بپذیریم می توانیم انتظار اعتماد مردم و استقبال از سرمایه گذاری های کلان در این حوزه ها را داشته باشیم و از سوی دیگر ، استقبال مراجع علمی جهانی را در این خصوص جلب کنیم کما این که مراکزی چون رویان توانسته اند چنین کنند. اما اگر این قوانین و تاییدهای بین المللی را نپذیریم ، نه تنها بین مردم اعتمادی نخواهیم یافت ، بلکه جامعه علمی جهانی نیز از ما سلب اعتماد خواهد کرد. بویژه این که این جامعه همیشه فراتر از ملاحظات سیاسی به جهان می نگرد و مرزهای معمول بین این طایفه کمتر معنی دارد و اگر نسبت به کارایی علمی نهادی مطمئن شود ، فراتر از هر مصوبه و یا ممنوعیت به گسترش ارتباطات خود می پردازد و اگر بی اعتماد شود ، هیچ توصیه ای هم نمی تواند باعث همکاری این نخبگان شود.
ایرانیان در سالهای اخیر نشان داده اند می توانند در بسیاری از حوزه های علمی روز جهان سخنی قابل اعتماد بگویند و این ارزش بزرگی است که باید در حفظ آن کوشید. اعتبار علمی هر جامعه ای ذره ذره جمع می شود ؛ اما می تواند یکباره از دست رود و بر همه ماست که قدر این میراث را بدانیم و برای افزایش اعتبار آن بکوشیم.

دیدگاهتان را بنویسید

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.