سفر به قلمرو سیاره های فراخورشیدی با چشمان غیرمسلح

چه رصدگر با تجربه آسمان شب باشید و چه تازه به جمع علاقمندان زیبایی های شباهنگام پیسوته باشید قطعا و بدون شک دوست دارید به دنبال بهانه های تازه ای برای نگاه کردن به آسمان و دیدن ستاره ها بگردید. به طور معمول پرسه زدن در میان ستاره ها و صورت های فلکی و سیارت و اجرام غیر ستاره ای احتیاج به بهانه خاصی ندارد اما گاه دانستن نکته ای اضافی در باره آن منطقه از آسمان باعث می شود بیشتر شگفت زده شویم و هیجان رصدمان چند برابر شود. مثلا چه احساسی پیدا خواهید کرد وقتی بدانید ستاره ای که بدون هیچ ابزاری و تنها با کمک چشم غیر مسلح از پشت بام و یا حیاط خانه و حتی از دل شهرهایی که از آلودگی نوری رنج می برند، به آن نگاه می کنید، سیاره ای فراخورشیدی در اطراف خود دارد.

البته من در تیتر این نوشته کمی غلو کرده ام قطعا بدون ابزارهای دقیق امکان تفکیک (و نه رصد) سیارات فراخورشیدی وجود ندارد اما برخی از این سیارات فراخورشیدی به دور ستاره های آشنا و پر نوری می کردند که به راحتی می توانید آنها را در آسمان شب با چشمان برهنه رصد کنید.

در واقع قریب به ۶۰ ستاره قابل مشاهده با چشم غیر مسلح در آسمان در اطراف خود سیاره و یا سیاراتی دارند.

 در این مطلب تعدادی از  ستاره پر نور آسمان که میزبان سیاره یا سیاره هایی در اطراف خود هستند را معرفی می کنم. ۸ ستاره اول، ستاره هایی درخشان تر از قدر ۴ هستند. برای مشاهده این ستاره ها به هیچ ابزاری احتیاج ندارید و اگر در فصل و عرض جغرافیایی مناسب باشید، حتی از دل شهر ها و از پشت بام یا حیاط منزلتان می توانید آنها را پیدا کنید و همان لحظه از دیدن ستاره ای که در اطراف آن سیاره هایی در جال چرخش به دور خورشیدشان هستند لذت ببرید. دو ستاره آخر اما یکی درخشان ترین ستاره ای است که میزبان سیاره ای در رده ابر زمین ها است و دیگری از نظر تاریخی در بحث سیاره های فراخورشیدی دارای اهمیت است.

ایده وجود سیاراتی در فراسوی منظومه شمسی ما ایده جدیدی نیست بسیاری از افراد از مدتها پیش چنین ایده ای را مطرح کرده بودند. البته ایده های اولیه در این زمینه عمدتا بر مبنای دیدگاه فلسفی افراد بنا شده بود تا مشاهدات علمی و البته در دورانی مطرح کردن چنین ایده ای کار امنی به شمار نمی رفت. یکی از نخستین کسانی که ایده وجود سیاراتی در اطراف ستاره های دیگر را مطرح کرد و حتی پا را از آن فراتر گذاشت و پیشنهاد کرد که ممکن است برروی برخی از این سیاره ها حیات وجود داشته باشد جوردانو برونو بود. مردی که بابت این اعتقاد و برخی دیگر از اعتقادهایش، مورد بازجویی دادگاه تفتیش عقاید قرار گرفت و در نهایت محکوم شد و زنده در آتش سوزانده شد. (برای مطالعه زندگی جوردانو برانو می توانید این مقاله قبلی مرا بخوانید).

اما در سال های اخیر ایده سیارات فراخورشیدی بارها مورد بحث مجامع علمی قرار گرفته بود. از نظر  احتمالات وجود سیاره هایی که به دور ستاره های دیگر بگردند امری طبیعی و حتی ضروری در فرآیند تحول ستاره ها به شمار می رفت اما هیچ نشانه های از این سیارات در دنیای واقعی دیده نمی شد. در سال هایی که دانشمندان و ستاره شناسان بی تابانه در جستجوی سیاره ای فراخورشیدی بودند، نویسندگان علمی – تخیلی این سیارات را قلمرو ایده پردازی خود قرار دادند و بارها و بارها شرایط و جزییات زندگی در سیاراتی که در مدرای به دور ستاره های مختلف می گردند را بیان کردند. این سیارات نه تنها در آثار مکتوب این نویسنده ها معرفی می شدند که قدم بر پرده های سینما هم گذاشتند. یکی از معروف ترین آثار سینمای علمی – تخیلی تاریخ سینما، روایتی حماسی را در جهانی مملو از سیارات متنوع روایت می کرد که هر یک ویژگی های خاص خود را داشتند. یکی از معروف ترین سکانس های این فیلم یا همان جنگ های ستاره ای که به نام جنگ ستارگان در ایران معروف شده است، صحنه ای است که در قسمت اپیزود چهارم (امیدی تازه) لوک اسکای واکر در سیاره مویری و خشک تاتوئین به غروب دو خورشید در افق نگاه می کند. خالقان جنگ های ستاره ای تاتوئین را سیاره ای در مدار یک سیستم ستاره ای دو گانه تصور کرده بودند. سیاره ای که بیش از ۳ دهه از ظهورش بر پرده سینما زمان لازم داشت تا به دام ابزارهای ستاره شناسی بیفتد و امکان وجودش ثابت شود.

اولین بار اما در بیرون از دنیای علمی – تخیلی در دهه ۹۰ میلادی بود که سیارات فراخورشیدی قرم به عرصه وجود گذاشتند. در سال ۱۹۹۵ بود که اولین بار مدارکی غیر قابل خدشه و دقیق و بدون تفسیر جایگزین در باره وجود سیاره ای در اطراف یک ستاره غیر از خورشید آشکار شد. ۵۱ – فرس اعظم بدین ترتیب به اولین ستاره ای بدل شد که می دانستیم در اطراف آن سیاره ای در حال چرخش است. از آن پس هر روز بر تعداد سیارات و منظومه های فراخورشیدی افزوده شد.

روش های مختلفی برای کشف و تعیین وجود یک سیاره فراخورشیدی در اطراف ستاره های دیگر وجود دارد. روش های عمده در این زمینه عبارتند از روش گذر سیاره از مقابل ستاره مادر، استفاده از ریز عدسی های گرانشی، استفاده از اخترسنجی یا آسترومتری، سرعت شعاعی و تاثیر دوپلری سیاره بر ستاره مادر، زمان سنجی تپ اخترها و البته چند روش دیگر.

یکی از رایج ترین روش ها – که منجمان آماتور نیز می توانند با کمک آن در کشف سیارات فراخورشیدی مشارکت کنند – روش گذر است. اگر این قدر خوش شانس باشیم که مدار سیاره ای که به دور ستاره ای دوردست در حال گردش است در راستای خط دید ما باشد آنگاه هر بار که سیاره ستاره مادرش را دور می زند ،افتی در منحنی نوری ستاره مادر اتفاق می افتد که با ثبت آن می توان به وجود سیاره در اطراف آن پی برد. به طور عادی شاید به نظر برسد این روش شانس اندکی دارد چون فقط سیاراتی را می تواند آشکار کند که مدار سیاره دقیقا مقابل خط دید ما باشد اما تعداد بسیار زیاد ستاره هایی که می توانند سیستم سیاره ای داشته باشند کمک می کند این احتمال اندک به عددی قابل قبول بدل شود.

همین روش بود که به تلسکوپ فضایی کپلر کمک کرد تا انقلابی در کشف سیاره های فراخورشیدی ایجاد کند. این فضا پیما به طور داسم میدان دیدی را با کمک یک دوربین دیجیتال دقیق نورسنجی می کند و تعداد زیادی سیاره را به این روش کشف کرده و انتظار می رود تعداد کشفیات آن روز به روز افزایش یابد.

عمده سیارات پیدا شده تا کنون غول های گازی هستند. سیاراتی مانند مشتری و زحل که تفکیک آنها به واسطه کاهش بیشتری که در منحنی نوری ایجاد می کنند و همچنین تاثیرات گرانشی بیشتر راحت تر است. اما اکنون دانشمندان توانسته اند سیاراتی که به ابر زمین معروفند و همچنین سیاراتی در ابعاد زمین و حتی کوچکتر را کشف کنند.

یکی از اهداف اصلی این تحقیقات یافتن سیاره ای مانند زمین در منطقه ای در اطراف یک ستاره است به کمربند حیات معروف است یعنی جایی که فاصله از ستاره مادر به حدی است که آب مایع می تواند در آنجا وجود داشته باشد و شرایط برای شکل گیری حیات مناسب تر باشد. این چنین سیاره ای می تواند نامزد خوبی برای حمایت از حیات باشد.

اما جستجوی سیارات فراخورشیدی ارزش دیگری نیز دارد و ما را به درک بهتر روند تکامل و تحول منظومه شمسی و سیستم های سیاره ای یاری می دهد. کشف این سیارات سوال های بسیاری را ایجاد کرده است. بسیاری از  سیارات یافت شده در فاصله ای بسیار نزدیک از ستاره مادر قرار دارند و در عین حال جرم بسیار بالایی دارند. این سیارات که به اسم مشتری های داغ نامیده می شوند چندان با توضیح رایج در زمینه تحول منظومه های خورشیدی مطابقت ندارند. مطابق مدل استاندارد و رایج ، سیاره های سنگی و با چگالی بالا باید در اطراف ستاره مادر شکل بگیرند (مانند عطارد ،زهره، زمین و مریخ در منظومه شمسی) و سیارات گازی و کم چگال در فاصله ای دورتر  ( مانند مشتری ،زحل، اورانوس و نپتون در منظومه شمسی) اینک باید توضیحات جدیدی درباره چگونگی وجود این غول های گازی در اطراف ستاره مادر ارایه شود.

اگرچه کشف  مشاهده تاثیرات این سیارات نیازمند ابزارهای دقیق هستند اما هنوز می توان برخی از ستاره های مادر آنها را به راحتی در آسمان شب مشاهده کرد. پس این بار که آسمان را مشاهده کردید به دنبال ستاره هایی بگردید که دنیاهای جدیدی در اطراف آنها وجود دارند. پیش از آن به یاد داشته باشید چشم غیر مسلح در آسمان تاریک و به دور از آلودگی نوری و غبار و در غیاب ماه می تواند ستاره هایی تا قدر ۶٫۵ را ببیند.

۱-     پولوکس: اگر اندکی با آسمان شب آشنا باشید حتما با صورت فلکی معروف دوپیکر یا جوزا آشنا هستید. این صورت فلکی این شب ها در آسمان زمستانی به خوبی مشخص است و یکی از رئوس ۶ صلعی بزرگ زمستانی را تشکیل می دهد. پر نورترین ستاره این صورت فلکی پولوکس یا بتا- جوزا است. مطابق سیستم نامگذاری بایر معمولا پرنور ترین ستاره یک صورت فلکی با آلفا نشان داده م یشود اما این سیستم چند استثنا دارد و از جمله در صورت فلکی جوزا که پرنور ترین ستاره آن بتا نامیده شده است. در فارسی و عربی این ستاره را راس التوام الموخر می نامند. پولوکس ستاره ای با قدر ۱٫۱۵ است و حتی در آلوده ترین شهرها هم می توانید آن را به راحتی پیدا کنید. پلوکس ستاره ای با رده طیفی K و دمای سطحی آن اندکی از خورشید ما پایین تر است. این ستاره در فاصله ۳۳٫۶ سال نوری از زمین قرار دارد و جرم آن ۱٫۷  برابر جرم خورشید ما است.

درسال ۲۰۰۶ مشخص شد این ستاره میزبان سیاره ای فراخورشیدی است. این سیاره از رده غول های گازی یا مشتری گون ها است و حداقل جرم آن ۲٫۳ برابر جرم مشتری است و هر ۲۸۹٫۶ روز یک بار ستاره پولوکس را دور می زند. فاصله متوسط مدار این سیاره به دور ستاره اش در حدود۱٫۶۴ واحد نجومی (فاصله متوسط زمین تا خورشید) است و اگر بخواهید مدار آن را درون منظومه شمسی تصویر کنید تقریبا اندکی دورتر از مدار مریخ به دور خورشید قرار می گیرد.

۲-     فم الحوت، درخشان ترین ستاره صورت فلکی ماهی جنوبی است. این ستاره آبی رنگ و جوان با قدر ظاهری ۱٫۱۶در فاصله ۲۵ سال نوری از زمین قرار دارد و در جنوب استوای سماوی قرار گرفته است با وجود این از عمده بخش های نیمکره شمالی دیده می شود و می توان آن را به راحتی در آسمان پیدا کرد.فم الحوت ستاره ای از رده طیفی A با جرمی دو برابر خورشید و دمای سطحی در حدود ۸۷۰۰ کلوین است.

در سال ۲۰۰۸ دانشمندان متوجه شدند سیاره ای با نام فم الحوت b در اطراف این ستاره در حال چرخش است. این سیاره جرمی معادل ۳ برابر جرم مشتری دارد و در فاصله ای بسیار دور دست و در حدود ۱۱۵ واحد نجومی ستاره مادر را دور می زند. این فاصله دور باعث می شود یک سال این سیاره یا مدت جرکت انتقالی آن بسیار طولانی بوده و حدود ۳۲۰ هزار روز طول بکشد تا یک دور گردش خود به دور ستاره را تکمیل کند. این سیاره اما از لحاظ دیگری نیز مهم به شمار می رود. فاصله دوردست از ستاره مادر و جرم زیاد باعث شد تا دانشمندان بتوانند برای اولین بار بتوانند تصویری مستقیم از این سیاره فراخورشیدی به دست آورند که تا کنون یکی از معدود مواردی است که تصویری مستقیم از سیاره ای فراخورشیدی ثبت شده است.

۳-     درخشان ترین ستاره بعدی که میزبان یک سیاره فراخورشیدی در اطراف خود است، ستاره راعی یا گاما قیفاووس است. قیفاووس صورت فلکی دور قطبی است و اکثر اوقات می توانید آن را در آسمان شب پیدا کنید. گاما قیفاووس ستاره ای از قدر ظاهری ۳٫۲و از رده طیفی K است.

ستاره ای که با رنگ نارنجی و قرمز در آسمان می درخشد و اندکی دمای سطحی اش پایین تر از دمای سطحی خورشید است و در فاصله۳۸٫۵  سال نوری از زمین قرار دارد. ویژگی جالب این ستاره این است که در مسیر حرکت تقدیمی زمین قرار دارد. محور شمال جنوب زمین که اکنون به سمت ستاره قطبی اشاره دارد به دلیل حرکت تقدیمی زمین هر ۲۶ هزار سال در مسیری مخروطی شکل جابجا می شود و در نتیجه ستاره قطبی زمین نیز تغییر می کند. در حدود سال ۳۰۰۰ میلادی قطب شمال سماوی بیش از آنکه به ستاره قطبی نزدیک باشد به گاما – قیفاووس نزدیک خواهد بود و در حدود ۴۰۰۰ میلادی این ستاره نزدیک ترین ستاره به قطب شمال سماوی خواهد بود. در سال ۲۰۰۲ ستاره شناسان وجود سیاره ای در اطراف این ستاره را تایید کردند. این سیاره با جرمی معادل۱٫۷۶ جرم مشتری در مداری با فاصله متوسط۲٫۱ واحد نجومی هر ۹۰۳ روز یک بار ستاره مادر خود را دور می زند. اگر بخواهید تصویری از مدار این سیاره داشته باشید باید در منظومه شمسی آن را در جایی نزدیک به کمربند سیارکهای منظومه قرار دهید.

۴-     ستاره بعدی آیوتا – تنین یا ذیخ یا کفتار است. این ستاره دارای قدر ظاهری ۳٫۳ بوده و تقریبا هم جرم خورشید منظومه شمسی ما است و در فاصله ۱۰۰ سال نوری از ما قرار دارد. در سال ۲۰۰۲ دانشمندان توانستند وجود سیاره ای در اطراف این ستاره را تایید کنند. این سیاره با جرمی معادل حداقل۸٫۸ جرم مشتری و در مداری با فاصله متوسط ۱٫۲۷ واحد نجومی ستاره مادرش را هر ۵۱۱ روز یک بار دور می زند. نکته جالب در باره مدار این سیاره کشیدگی زیاد این مدار نسبت به مدارهای رایج سیارات است. اگر مدار این سیاره را بر منظومه شمسی منطبق کنید ،سیاره در حضیض مدارش تقریبا به فاصله عطارد از خورشید می رسد اما در اوج مداریش تا میانه کمربند سیارک ها از خورشید فاصله می گیرد.

۵-     اپسیلون ثور، یکی دیگر از ستاره های پرنور دارای سیاره ای فراخورشیدی است. این سیاره را می توانید در مثلثی که صورت گاو در صورت فلکی ثور را تشکیل می دهد (خوشه قلایص) پیدا کنید. این ستاره در حدود۱۴۶ سال نوری از زمین فاصله دارد و با قدر ۳٫۵در آسمان شب می درخشد. جرم این ستاره تقریبا۲٫۷ جرم خورشید ما است. در سال ۲۰۰۷ دانشمندان وجو سیاره ای فراخورشیدی را در اطراف آن تایید کردند. جرم این سیاره ۷٫۶ برابر جرم مشتری است و در مداری معادل ۲ واحد نجومی ستاره مادرش را در هر ۵۹۴ روز یک بار دور می زند. مدار این سیاره در مقایسه با منظومه شمسی در فراسوی مدار مریخ قرار دارد.

۶-     اپسیلون نهر ستاره دیگری است که تا کنون وجود یک سیاره در مدارش آشکار شده و البته برخی از دانشمندان حدس می زنند سیاره دیگری نیز در مدار این ستاره وجود داشته باشد.

این ستاره در فاصله ۱۰٫۴سال نوری از زمین قرار دارد و در آسمان شب با قدر ۳٫۷دیده می شود. این ستاره جرمی معادل ۰٫۸ جرم خورشید دارد و برای پیدا کردن آن در آسمان شب می توانید از صورت فلکی جبار کمک بگیرید. در سال ۲۰۰۰ دانشمندان وجود سیاره ای را در اطراف آن تایید کردند. سیاره ای با جرم ۰٫۸۶ جرم مشتری که در مداری با فاصله متسط ۳٫۳ واحد نجومی ستاره مادرش هر ۲۵۰۲ روز یک بار دور می زند.

این سیاره نیز مداری بسیار کشیده دارد . مداری که در حضیض (در مقایسه با منظومه شمسی) به نزدیکی مدار زمین می رسد و در اوجش از مدار مشتری نیز فراتر می رود.

برخی از دانشمندان نسبت به وجود سیاره فراخورشیدی دیگری در اطراف این ستاره نیز مشکوکند. البته وجود این سیاره هنوز تایید نشده است و اگر این اتفاق بیفتد اپسیلون نهر به در خشان ترین ستاره آسمان بدل خواهد شد که دارای منظومه ای دو سیاره ای است تا آن موقع اما این مقام در اختیار ستاره دیگری است.

۷-     ستاره بعدی در این فهرست ستاره بتا سه پایه است. این ستاره به خاطر میل پایینی که دارد در همه نقاط کشور قابل مشاهده نیست و در عرض جغرافیایی مانند تهران در این شب ها – که بهترین فرصت رصد آن نیز به شمار می رود –  تنها حدود ۲ درجه از افق فاصله می گیرد. اما در عرض های پایین تر می توان آن را بالای افق مشاهده کرد. این ستاره در اسمان شب با قدر ۳٫۸می درخشد و در فاصله ۶۳٫۷ سال نوری از زمین قرار گرفته است. این ستاره جوان و از رده طیفی A است و بین علاقمندان ستاره شناسی عمدتا به خاطر قرصی از غبار که اطراف آن را فراگرفته و ممکن است حاصل برخوردهای میان پیش سیاره های غول پیکر باشد، معروف و شناخته شده است.

درسال ۲۰۰۸ دانشمندان موفق شدند وجود سیاره ای در اطراف این ستاره را تفکیک کنند. این سیاره با جرم ۸ برابر مشتری یک غول گازی عظیم است که در مداری با فاصله متوسط ۸ واحد نجومی ستاره مادر را دور می زند. هر دوره تناوبی این سیاره ۶۰۰۰ روز به طول می انجامد.

۸-     اگر از ایده دیدن ستاره هایی که سیاره هایی در اطراف خود دارند خوشتان آمده قطعا این ستاره را از دست نخواهید داد. ستاره اپسیلون آندرومدا. صورت فلکی آندرومدا یا امره المسلسله یکی از معروف ترین صورت های فلکی به شمار می رود. بخشی از معروفیت این صورت فلکی که به شکل ۷ خوابیده در آسمان دیده می شود و از یک راس به صورت فلکی فرس اعظم متصل است، به دلیل وجود کهکسان آندرومدا در این صورت فلکی است. کهکشانی که حدود ۲٫۵ میلیون سال با ما فاصله دارد و می توان در آسمانی شفاف آن را با چشم غیر مسلح رصد کرد. این کهکشان معروف را اولین بار عبدالرحمن صوفی رازی به عنوان جرمی غیر ستاره ای در کتاب صورالکواکب خود طبقه بندی کرد. اما این تنها جرم ویژه ای در این صورت فلکی نیست که با چشم غیر مسلح دیده می شود. ستاره اوپسیلون این صورت فلکی با قدر ۴ هدف جذاب دیگری می تواند برای علاقمندان کاوش در آسمان شب باشد. این ستاره در فاصله ۴۳ سال نوری از زمین قرار گرفته و جرمی معادل ۱٫۳جرم خورشید دارد. این بار که این ستاره را در آسمان شب رصد کردید به خاطر بیاورید که مشغول تماشای منظومه ای با حداقل ۴ سیاره فراخورشیدی هستید.

یکی از سیاره های اطراف این ستاره به نام Upsilon And b جرمی معادل ۰٫۷۱ برابر مشتری دارد و در سال ۱۹۹۶ کشف شد. مدار این سیاره در مقایسه با منظومه شمسی ما تنها ۰٫۰۵ واحد نجومی از ستاره مادرش قرار دارد و یعنی بسیار نزدیکتر از عطارد نسبت به ستاره مادر خود قرار دارد و هر ۴٫۶۲ روز یک بار خورشید را دور می زند.  نزدیکی زیاد این سیاره با ستاره مادرش باعث می شود در جریان هر دور گردش این سیاره به دور ستاره مادر بخشی از جو آن تبخیر شود. این سیاره نمونه ای از مواردی است که آنها را مشتری های داغ می نامند.

سیاره دوم یا c این منظومه جرمی معادل۲٫۱۱ برابر مشتری دارد و فاصله متوسط مداریش از ستاره مادر ۰٫۸۳ است و هر ۲۴۱ روز یک بار ستاره مادرش را دور می زند.مولفه دیگر این منظومه یا d 4.61 برابر مشتری جرم دارد و فاصله متوسط مداریش ۲٫۵ واحد نجومی است و هر ۱۲۶۶ روز یک بار مدار خود به دور این ستاره را تکمیل می کند. آخرین مولفه این مجموعه یا e  اوپسیلون آندرومودا، تثریبا هم جرم مشتری است و در سال ۲۰۱۰ کشف شد. فاصله متوسط مدار این سیاره تا ستاره مادر، ۵٫۲ واحد نجومی است که این مدار را هر ۳۸۴۸ روز یک بار دور می زند. این ۴ سیاره تا کنون کشف شده منظومه اوپسیلون آندرومدا را تشکیل میدهند که تا الان درخشان ترین ستاره آسمان دارای منظومه ای با بیش از یک سیاره فرا خورشیدی است.

۹-     مواردی را که تا اینجا اشاره کردم به ترتیب ۸ ستاره درخشان آسمان بود که دارای سیاره یا سیاره های در اطراف خود بودند اما این مورد و مورد بعدی فاقد ترتیب هستند. درواقع تعداد دیگری از ستاره های درخشان تر از آنچه در این مورد و مورد دیگری معرفی می کنم وجود دارند که دارای سیاره فراخورشیدی اند اما این دو مورد به دو دلیل متافوت اهمیت دارند و برای همین خارج از قاعده آنها را معرفی می کنیم. مورد نهم ،ستاره ۵۱ فرس – اعظم است. ای ستاره با قدر ۵٫۵ در آسمان شب می درخشد و عملا برای دیدن آن به آسمانی صاف و نسبتا تاریک نیاز دارید. این ستاره در محدوده رویت با چشم غیر مسلح قرار دارد اما به دلیل آلودگی نوری شهرهای بزرگ شاید پیدا کردن آن در هوای آلوده خیلی راحت نباشد ولی در شهرهایی که اندکی آلودگی نوری و غبرای کمتری دارند به راحتی می توان آن را در آسمان پیدا کرد. این ستاره تقریبا جرمی معادل خورشید ما دارد و از رده طیفی از خورشید ما هم برخوردار است و در نتیجه دمای سطحی آن نیز تقریبا با خورشید ما یکسان است. ۵۱- فرس اعظم رد فاصله ۴۸ سال نوری از ما قرار گرفته است و در دنیای سیارات فراخورشیدی به این دلیل نام معروفی به شمار می رود که اولین ستاره ای است که وجود یک سیاره فراخورشیدی در اطراف آن رسما تایید شد. سال ۱۹۹۵ با تایید این سیاره بود که عملا سیارات فراخورشدی از دنیای علمی – تخیلی وارد دنیای واقعیت شدند. سیاره ای که در اطراف این ستاره می گردد نیزاز خانواده مشتری داغ است. برآوردها نشان می دهد جرم این سیاره باید در حدود۰٫۴۷جرم خورشید باشد. فاصله مداری متوسط این سیاره با ستاره مادرش تنها حدود۰٫۰۵واحد نجومی است و در نتیجه مدارش در مقایسه با منظومه شمسی درون مدار عطارد قرار می گیرد. ۵۱- فرس اعظم یادآور آغاز دوران درخشان و پرجنب و جوشی در ستاره شناسی و سیاره شناسی است.

۱۰- آخرین منزل در این گشت و گذار ستاره کمتر شناخته شده و کم سوتری نسبت به بقیه است. ستاره HD 69830 ستاره ای از قدر ظاهری ۶ است و در آستانه پایین رویت پذیری با چشم غیر مسلح قرار می گیرد و برای دیدن آن با چشمانی برهنه باید آسمانی کاملا صاف و تاریک در اختیار داشته باشید. از درون شهرها و مناطق روشن برای دیدن آن نیاز به دوربین دوچشمی یا تلسکوپی کوچک دارید. این ستاره در صورت فلکی کشتیدم در جنوب کلب اکبر یا سگ بزرگ قرار دارد. اما چه چیزی باعث می شود این ستاره کم سو که در فاصله ۴۱ سال نوری از خورشید قرار دارد را در این فهرست قرار دهیم؟ در سال ۲۰۰۶ مشخص شد این ستاره میزبان سیاره ای فراخورشیدی است که در مداری با فاصله متوسط۰٫۰۸ . واحد نجومی ستاره مادر خود را دور می زند.

ویژگی مهم این سیاره اما جرم آن بود. اگر دقت کرده باشدی تا کنون همه سیاره هایی که معرفی کردم جرمشان را بر مبنای جرم مشتری نوشتم اما این سیاره جرمش تنها۱۰٫۵ برابر جرم زمین است که باعث می شود در رده سیارات ابر زمین قرار بگیرد. این سیاره کم جرم هر ۸٫۷ روز یک بار ستاره مادرش را دور می زند و باعث شده است تا کنون این ستاره گمنام به درخشان ترین ستاره آسمان بدل شود که میزبان سیاره ای از رده ابر زمین ها است اگرچه این سیاره ساختاری سنگی ندارد اما نزدیک ترین جرم به سیاره ما را به خود اختصاص داده است. البته این ستاره دو سیاره دیگر نیز در اطراف خود دارد مولفه دوم سیاره ای این ستاره دارای جرمی معادل ۱۲ برابر جرم زمین است که در فاصله متوسط مداری ۰٫۱۸۶ واحد نجومی هر ۳۱٫۵ روز یک بار ستاره مادرش را دور می زند و مولفه سوم آن با ۰٫۰۵۸ برابر جرم مشتری در مداری با فاصله متوسط ۰٫۶۳ واحد نجومی هر ۱۹۷ روز یک بار ستاره مادر را دور می زند

این فهرست بهانه ای برای نگاه کردن دوباره به آسمان بود. این بار که به دیدار برخی از درخشان ترین ستاره های آسمان می روید به یاد داشته باشید که دنیاهایی شگفت انگیز در اطراف آنها وجود دارند. جهان هایی متفاوت و مرموز که باعث می شود تا نه تنها دانسته های ما از جهان افزایش یابد که دید ما به جهان تغییر کند.

دیدگاه

پاسخی بگذارید

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.