به گزارش واشنگتن پست، پس از وقوع سیل فاجعه‌بار در تگزاس که جان بیش از ۱۰۰ نفر را گرفت، شرکت استارت‌آپی «رِین‌میکر» که در زمینه‌ی «کاشت یا باروری ابر» فعالیت می‌کند، هدف حملات شدید فضای مجازی قرار گرفت. کاربران، چهره‌های سیاسی و اینفلوئنسرها ادعا کردند این شرکت در ایجاد سیل نقش داشته است. دانشمندان این ادعا را بی‌پایه می‌دانند و می‌گویند کاشت ابر توان چنین تاثیر وسیعی ندارد.

چرا این موضوع مهم است؟

در عصر بحران اقلیمی و اطلاعات گمراه‌کننده، فناوری‌هایی مانند «تغییر آب‌وهوا» و «ژئو مهندسی» در کانون توجه عمومی قرار گرفته‌اند. همزمان با افزایش بلایای طبیعی، گرایش به یافتن مقصر انسانی – واقعی یا خیالی – افزایش یافته است. این داستان نشان می‌دهد چگونه نظریه‌های توطئه می‌توانند فضای پس از فجایع طبیعی را به سمتی خطرناک هدایت کنند و اعتماد عمومی به دانش علمی و رسانه را تضعیف نمایند.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

در دوم ژوئیه ۲۰۲۵، یک هواپیمای تک‌موتوره متعلق به استارت‌آپ «رِین‌میکر» در اطراف منطقه‌ای در جنوب تگزاس طی ۲۰ دقیقه، حدود ۷۰ گرم یدید نقره به دو ابر تزریق کرد. این کار بخشی از قراردادی با انجمن تغییر آب‌وهوای جنوب تگزاس برای کمک به آبیاری زمین‌های کشاورزی و پر کردن مخازن آبی بود.

اما تنها دو روز بعد، با ورود باقی‌مانده‌ی طوفان گرمسیری «بری» به منطقه‌ی کِر، بارش بیش از ۱۵ اینچ باران منجر به وقوع سیلی ویرانگر شد. شبکه‌های اجتماعی پر از پست‌هایی شد که کاشت ابر را عامل این فاجعه معرفی می‌کردند. نام شرکت «رین‌میکر» و مؤسس آن، آگوستوس دوریکو، در محور این روایت‌ها قرار گرفتند.

چه کسانی اتهام زدند؟

شخصیت‌هایی چون مارجوری تیلور گرین (نماینده جمهوری‌خواه) و مایکل فلین (مشاور پیشین ترامپ) ضمن اشاره به عملیات «رین‌میکر»، خواهان تحقیقات شدند. گرین حتی اعلام کرد طرح قانونی برای جرم‌انگاری هرگونه تلاش برای تغییر آب‌وهوا ارائه خواهد داد.

در تیک‌تاک و پلتفرم X، ویدیوهایی از گفت‌وگوهای دوریکو با پادکست‌ها در کنار تصاویر فاجعه‌ی سیل و موسیقی‌های تهدیدآمیز پخش شد. برخی کاربران آدرس دفتر شرکت را منتشر کردند و تهدیدهایی علیه کارکنان آن صورت گرفت.

پاسخ متخصصان: این یک تصادف بود، نه توطئه

باب رابر، استاد بازنشسته‌ی علوم جوی دانشگاه ایلینوی، می‌گوید: «انرژی لازم برای ساختن طوفانی در آن مقیاس، از توان هر فناوری کاشت ابر بسیار فراتر است.» در بهترین حالت، تأثیر کاشت ابر یک افزایش جزئی در یک فرایند طبیعی است – مثلاً چند دهم میلی‌متر بارش.

پژوهش‌های علمی مانند پروژه‌ی ۲۰۱۷ در آیداهو نشان داده‌اند که حتی در شرایط ایده‌آل، اثر کاشت ابر در حد چند میلی‌متر برف یا باران در یک منطقه‌ی محدود است. رین‌میکر هم در همین حد توانسته بود بارش خفیفی ایجاد کند، پیش از آن‌که فعالیتش را متوقف کند.

چرا مردم جذب نظریه‌های توطئه می‌شوند؟

هالی باک، استاد دانشگاه بوفالو، می‌گوید: در شرایط پس از فاجعه، مردم به دنبال پاسخ و مقصر هستند. در فضای آشفته‌ی اطلاعاتی، نظریه‌های ساده‌انگارانه – حتی اگر بی‌پایه باشند – به‌سرعت پخش می‌شوند. فرهنگ‌هایی پیرامون اصطلاحاتی چون «کِم‌تریل» و «ژئو مهندسی» در دهه‌ی گذشته رشد کرده‌اند، به‌ویژه پس از کرونا و کاهش اعتماد به نهادهای رسمی.

آیا بارورسازی  ابر چیز جدیدی است؟

نه. از دهه‌ی ۱۹۴۰ تاکنون دولت‌ها آزمایش‌های متعدد کاشت ابر انجام داده‌اند. در دهه‌ی ۶۰ میلادی، وزارت دفاع آمریکا مخفیانه باران‌سازی برای از کار انداختن مسیرهای پشتیبانی در ویتنام را دنبال کرد. در سال ۱۹۴۷، آزمایشی برای تغییر مسیر یک طوفان در آتلانتیک انجام شد که به‌طور تصادفی باعث تقویت آن شد و موجب مرگ و خسارت شد.

دولت آمریکا پس از دهه‌ی ۱۹۸۰ فعالیت‌های خود را در این زمینه کاهش داد، اما کشورهای زیادی همچنان به آن علاقه‌مند هستند. چین از سال ۲۰۱۴ بیش از دو میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده، عربستان سعودی ۲۵۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۲ هزینه کرده و امارات، هند و ایالات متحده نیز برنامه‌هایی دارند.

در تگزاس چه رخ داد؟

درست است که شرکت «رین‌میکر» عملیات محدودی برای کاشت ابر انجام داده بود، اما آن در منطقه‌ای متفاوت، در زمانی متفاوت، و با مقیاسی بسیار محدود صورت گرفته بود. کارشناسان می‌گویند هیچ ارتباط علمی بین آن عملیات و بارش عظیم کر کانتی وجود ندارد.

دوریکو می‌گوید انتظار چنین حملاتی را داشت، زیرا هر بار که شرایط آب‌وهوایی حاد رخ می‌دهد، نظریه‌پردازان توطئه پای فناوری‌های تغییر آب‌وهوا را وسط می‌کشند. با این‌حال تأکید می‌کند که پاسخگویی شفاف، مقررات دقیق و نظارت عمومی کلید ایجاد اعتماد در آینده خواهد بود.

چه باید کرد؟

با افزایش فناوری‌های نوظهور در حوزه‌ی اقلیم، مسئولیت اطلاع‌رسانی دقیق به رسانه‌ها و نهادهای علمی بیش از گذشته احساس می‌شود. شفاف‌سازی در مورد تأثیرات، محدودیت‌ها و سوابق تاریخی این فناوری‌ها، می‌تواند از دامن‌زدن به ترس‌های بی‌پایه جلوگیری کند. همزمان، مقابله با تئوری‌های توطئه نیازمند اعتمادسازی تدریجی، آموزش عمومی و پرهیز از پنهان‌کاری است.