منشأ ویروس هنوز قطعی نیست و بررسیها ادامه دارد
نتایج اولیه بررسیها نشان میدهد که نشت آزمایشگاهی عامل شیوع اخیر تب خوکی آفریقایی در اسپانیا نبوده است.
مقامهای محلی و ملی اعلام کردهاند که آنالیزهای ژنتیکی انجامشده روی ویروسِ شناساییشده در گرازهای وحشی، با سویههایی که در آزمایشگاههای منطقه نگهداری میشوند تطابق ندارد. با این حال، مقامات تأکید میکنند که تحقیقات هنوز به پایان نرسیده و برای تعیین منشأ دقیق ویروس، آزمایشهای تکمیلی در جریان است.
این شیوع که از اواخر نوامبر در منطقه کاتالونیا شناسایی شده، نخستین مورد تب خوکی آفریقایی در اسپانیا از سال ۱۹۹۴ به شمار میرود و نگرانیهای گستردهای را برای صنعت بزرگ و صادراتمحور خوک در این کشور ایجاد کرده است.
چرا مهم است؟
تب خوکی آفریقایی اگرچه برای انسان بیخطر است، اما یکی از مرگبارترین و مسریترین بیماریها برای خوکها محسوب میشود. اسپانیا سومین تولیدکننده بزرگ گوشت خوک در جهان است و هرگونه شیوع – حتی محدود—میتواند پیامدهای اقتصادی و تجاری قابلتوجهی داشته باشد.
رد شدن فرضیه نشت آزمایشگاهی، فشار سیاسی و اجتماعی از روی مراکز پژوهشی را کاهش میدهد، اما همزمان پرسش اصلی را برجستهتر میکند: ویروس از کجا وارد این منطقه شده است؟
چه اتفاقی افتاده است؟
از ۲۸ نوامبر تاکنون، دستکم ۲۹ مورد ابتلا در گرازهای وحشی در شمالشرق اسپانیا شناسایی شده است. برای مهار شیوع، دولت اسپانیا دهها نیروی نظامی را به منطقه اعزام کرده تا در پایش حیاتوحش، کنترل تردد و اجرای اقدامات قرنطینهای کمک کنند.
همزمان، مقامات در حال بررسی پنج آزمایشگاه حیوانی در شعاع ۲۰ کیلومتری محل کشف نخستین لاشههای آلوده هستند. در اوایل ماه جاری، پلیس حتی از یکی از این مراکز—آزمایشگاه دامپزشکی IRTA-CReSA—بازرسی انجام داد؛ اقدامی که توجه رسانهها و افکار عمومی را به احتمال نشت آزمایشگاهی جلب کرد.
یافتههای ژنتیکی چه میگویند؟
آنالیز توالییابی ژنتیکی که توسط یک مؤسسه تحقیقاتی در بارسلونا انجام شده، نشان میدهد ویروسِ جداشده از گرازهای وحشی با نمونههای موجود در آزمایشگاههای منطقه همخوانی ندارد.
اسکار اوردیگ، وزیر کشاورزی دولت محلی کاتالونیا، اعلام کرده است که این دادهها نشان میدهد «نمونههای شناساییشده با ویروسهایی که در آزمایشگاهها نگهداری میشوند مطابقت ندارند» و افزود که منتظر تأیید رسمی وزارت کشاورزی ملی هستند.
مقامهای کاتالان همچنین گفتهاند که این ویروس دارای «امضای ژنتیکی منحصربهفرد» است؛ بهطوری که بهعنوان یک سویه پیشتر ثبتنشده طبقهبندی میشود. این یافته، احتمال ورود ویروس از یک منبع طبیعی یا مسیر غیرمنتظره را تقویت میکند.
چرا رد نشت آزمایشگاهی قطعی تلقی نمیشود؟
اگرچه نتایج اولیه فرضیه نشت آزمایشگاهی را تضعیف میکند، مقامات تأکید دارند که بررسیها هنوز ادامه دارد. در چنین شیوعهایی، تعیین منشأ دقیق ویروس—بهویژه در حیاتوحش—میتواند زمانبر باشد.
کارشناسان دامپزشکی یادآوری میکنند که تب خوکی آفریقایی میتواند از مسیرهایی مانند:
- جابهجایی غیرقانونی فرآوردههای گوشتی
- تماس غیرمستقیم گرازهای وحشی با زبالههای آلوده
- یا انتقال تدریجی از مناطق دیگر اروپا
وارد یک زیستبوم جدید شود.
پیامدها برای صنعت خوک اسپانیا
اگرچه تاکنون هیچ موردی در مزارع خوک خانگی گزارش نشده، اما شیوع در گرازهای وحشی بهتنهایی کافی بوده تا صادرات اسپانیا مختل شود. بسیاری از کشورها در مواجهه با تب خوکی آفریقایی، محدودیتهای فوری بر واردات اعمال میکنند. این محدودیتها با هدف پیشگیری و بدون توجه به این موضوع است که بیماری در میان دامهای اهلی گزارش نشده است.
برای صنعتی که سهم بزرگی در اقتصاد کشاورزی اسپانیا دارد، مهار سریع و شفاف این بحران اهمیت حیاتی دارد. به همین دلیل، دولت تلاش کرده است با انتشار عمومی دادههای ژنتیکی و اطلاعرسانی منظم، از گسترش شایعات و بیاعتمادی جلوگیری کند.
تب خوکی آفریقایی چیست؟
تب خوکی آفریقایی یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که تقریباً همیشه برای خوکها کشنده است و در حال حاضر هیچ واکسن یا درمان مؤثری برای آن وجود ندارد. ویروس میتواند مدتها در محیط، لاشهها یا فرآوردههای گوشتی زنده بماند، به همین دلیل کنترل آن دشوار است.
این بیماری به انسان منتقل نمیشود، اما اثرات اقتصادی آن میتواند ویرانگر باشد.
گام بعدی چیست؟
مقامات اسپانیا اعلام کردهاند که:
- پایش ژنتیکی ویروس ادامه خواهد یافت،
- تحقیقات درباره منشأ احتمالی آلودگی تکمیل میشود،
- و اقدامات کنترلی در حیاتوحش تا اطلاع ثانوی تشدید خواهد شد.
نتایج نهایی این بررسیها تعیین خواهد کرد که آیا اسپانیا با یک رویداد ایزوله و قابلکنترل روبهروست یا با نشانهای از بازگشت گستردهتر تب خوکی آفریقایی به جنوب اروپا.
رد شدن اولیه فرضیه نشت آزمایشگاهی، یک گام مهم در آرامسازی فضای عمومی و علمی پیرامون شیوع تب خوکی آفریقایی در اسپانیاست. اما این نتیجه هنوز به معنای حل معما نیست. منشأ یک سویه جدید و پیشتر ثبتنشده، پرسشهای تازهای را مطرح میکند—پرسشهایی که پاسخ آنها نهتنها برای اسپانیا، بلکه برای راهبردهای اروپاییِ مهار بیماریهای دام نیز اهمیت دارد.
