پس از سال‌ها حضور در فضا و وابستگی به پرتاب شریکان بین‌المللی کانادا حالا قصد دارد سامانه پرتاب‌های فضایی ملی خود را بنا کند تا در پرتاب‌های فضایی استقلال داشته باشد

در بیست‌ویکم آوریل ۲۰۲۶، در راهروهای پارلمان کانادا در اوتاوا، لحظه‌ای مهم برای برنامه فضایی این کشور رقم خورد.

استیون مکینون، یکی از اعضای کابینه فدرال، پشت تریبون ایستاد و لایحه‌ای را معرفی کرد که می‌تواند مسیر این کشور پهناور شمالی را برای همیشه تغییر دهد: «قانون پرتاب فضایی کانادا»  یا Canadian Space Launch Act

اما برای فهمیدن اهمیت این تصمیم، باید کمی به عقب بازگردیم.

حضور کانادا در فضا بدون سامانه پرتاب ملی

کانادا سابقه‌ای درخشان در فضانوردی دارد. بازوی رباتیک «کانادارم» که بر بدنه ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌درخشد، نماد مشارکت این کشور در اکتشافات بشری است. همچنین فضانورد کانادایی جرمی هانسن به‌عنوان یکی از اعضای مأموریت آرتمیس ۲ بود؛ مأموریتی که انسان را پس از دهه‌ها دوباره به مدار ماه بازگرداند. فضانوردان کانادایی سابقه حضور پررنگی در ماموریت‌های فضایی دارند و حتی فرماندهی ایستگاه فضایی بین‌المللی را بر عهده داشته‌اند. آن‌ها همچنین از شرکیان اصلی پروژه آرتمیس هستند.

اما پارادوکسی در این افتخار نهفته است. کانادا تنها کشور در گروه هفت (G7) است که فاقد توانایی پرتاب فضایی بومی است و برای رسیدن به مدار زمین، باید به کشورهای خارجی — بیشتر از همه ایالات متحده — متکی باشد. فضانوردی که به ماه می‌رود، اما موشک‌هایش از خاک دیگران بلند می‌شوند. ماهواره‌هایی که با فناوری کانادایی ساخته شده‌اند، اما از پایگاه‌های خارجی به مدار پرتاب می‌شوند.

مکینون در کنفرانس مطبوعاتی گفت: «در حال حاضر ما باید به کشورهای خارجی، بیشتر از همه ایالات متحده، تکیه کنیم تا ماهواره‌های کانادایی را به مدار ببریم. این وابستگی سرمایه‌گذاری را از کشور خارج می‌کند، تاخیرهای پرهزینه ایجاد می‌کند و زیرساخت‌های حیاتی را در معرض تصمیماتی قرار می‌دهد که خارج از کنترل ماست.»

دنیایی که تغییر کرده

اما چرا اکنون؟ چه اتفاقی افتاده که کانادا تصمیم گرفته این شکاف راهبردی را پر کند؟

پاسخ را باید در تحولات ژئوپلیتیک چند سال اخیر جستجو کرد. روابط کانادا و آمریکا، که دهه‌ها بر پایه اعتماد متقابل و همسویی منافع بنا شده بود، در برخی حوزه‌ها با تنش‌ها و تغییر اولویت‌ها مواجه شده است. در دنیایی پرعدم‌قطعیت و رقابت فزاینده، کانادا نمی‌تواند برای تضمین دسترسی پایدار به فضا — چه برای اقتصاد، چه برای دفاع، چه برای آینده — صرفاً به دیگران تکیه کند.

فضا دیگر صرفاً حوزه اکتشاف علمی نیست. فناوری‌های فضایی در مخابرات، نقشه‌برداری، موقعیت‌یابی جغرافیایی و حتی کاربردهای نظامی نقش حیاتی دارند. هر کشوری که کنترل ماهواره‌هایش را از دست بدهد یا در پرتاب آن‌ها دچار اختلال شود، در واقع بخشی از چشم‌ها و گوش‌های خود را از دست داده است. همچنین امروز حضور در فضا فراتر از کاوش سرحدات شناخته شده پیش روی انسان به مساله‌ای گره خورده با آینده اقتصاد، فناوری و امنیت ملی بدل شده است.

قانون پرتاب فضایی: چه چیزی است و چه می‌کند؟

لایحه C-28، که رسماً «قانون پرتاب فضایی کانادا» نام دارد، یک چارچوب قانونی جامع است. این قانون دولت را قادر می‌سازد تا فعالیت‌های پرتاب فضایی و بازگشت از خاک کانادا را به‌صورت ایمن مقررات‌گذاری و نظارت کند، همچنین اختیارات لازم را برای ایجاد قطعیت قانونی در صنعت، حمایت از سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت فراهم می‌آورد.

به زبان ساده‌تر: برای اولین بار، یک شرکت می‌تواند از خاک کانادا موشک به فضا بفرستد و دولت کانادا چارچوب قانونی این کار را فراهم می‌کند. صدور مجوز، نظارت بر ایمنی، مدیریت مسئولیت‌های بین‌المللی — همه این‌ها برای اولین بار به‌طور مشخص تعریف می‌شوند.

این قانون در خلأ نیامده. در مارس ۲۰۲۶، دولت کانادا سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی برای زیرساخت‌های یک پایگاه فضایی در نوا اسکوشیا اعلام کرد. این پایگاه در منطقه کانسو در حال توسعه است — نخستین تلاش جدی برای ایجاد یک سکوی پرتاب تجاری در داخل کشور.

چرا نوا اسکوشیا؟

انتخاب نوا اسکوشیا در شرق کانادا برای پایگاه فضایی تصادفی نیست. این استان در لبه اقیانوس اطلس قرار دارد، که برای پرتاب‌های فضایی به سمت شرق — مسیر رایج برای مدارهای پایین زمین — مناسب است. شرکت «Maritime Launch Services» سال‌هاست که در حال آماده‌سازی این سایت است و اکنون از حمایت دولتی بیشتری برخوردار شده است.

مکینون گفت ممکن است چند سال طول بکشد تا کانادایی‌ها شاهد نخستین پرتاب از خاک کشورشان باشند. اما مسیر روشن است.

اهمیت اقتصادی: ۴۰ میلیارد دلار فرصت

بُعد اقتصادی این تصمیم به اندازه بُعد امنیتی آن اهمیت دارد.

در سال ۲۰۲۲، درآمد بخش فضایی کانادا حدود ۵ میلیارد دلار بود و سهم قابل‌توجهی در تولید ناخالص داخلی داشت. همچنین هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم در این حوزه ایجاد شده است.

بر اساس برخی برآوردها، بازار فضایی کانادا در دهه‌های آینده رشد قابل‌توجهی خواهد داشت و اقتصاد جهانی فضا نیز به صدها میلیارد دلار خواهد رسید. با داشتن قابلیت پرتاب بومی، کانادا می‌تواند سهم بزرگ‌تری از این بازار را به خود اختصاص دهد.

کاربردهای عملی: از آتش‌سوزی تا قطب شمال

مکینون گفت که این قابلیت به کانادا کمک خواهد کرد تا آتش‌سوزی‌های جنگلی را بهتر پایش کند، از محیط زیست دریایی حفاظت نماید و امنیت ملی و به‌ویژه منطقه قطب شمال را تقویت کند.

کانادا کشوری است که هر تابستان با آتش‌سوزی‌های گسترده روبه‌رو می‌شود، و داده‌های ماهواره‌ای دقیق می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت این بحران‌ها داشته باشند.

منطقه قطب شمال نیز اهمیتی راهبردی دارد که روز به روز بیشتر می‌شود. با ذوب یخ‌های قطبی، مسیرهای دریایی جدیدی باز می‌شوند و رقابت میان قدرت‌ها در این منطقه افزایش یافته است.

اهمیت جهانی: نظم جدید فضایی

این تصمیم کانادا را نباید جدا از روندهای جهانی دید. فضا دیگر حوزه انحصاری چند کشور محدود نیست. چین، اروپا، ژاپن، هند و دیگر کشورها به بازیگران فعال فضایی تبدیل شده‌اند. شرکت‌های خصوصی نیز نقش مهمی در این تحول دارند.

ورود کانادا به جمع کشورهایی که به‌دنبال توان پرتاب بومی هستند، می‌تواند تنوع این بازار را افزایش دهد. کشورهایی که به دنبال گزینه‌های جایگزین برای پرتاب هستند، ممکن است در آینده به کانادا به‌عنوان شریک بالقوه نگاه کنند.

یک قدم بلند

وقتی مکینون گفت «کانادا به ماه رسیده اما هنوز راه مستقل خودش را به فضا ندارد»، نه تنها یک واقعیت را بیان کرد، بلکه به ضرورت تغییر آن اشاره داشت.

در دنیایی که رقابت فضایی با رقابت ژئوپلیتیک درهم آمیخته، استقلال فضایی دیگر یک آرزوی نمادین نیست — بلکه به یک گزینه راهبردی تبدیل شده است. کانادا، دیر اما با برنامه، این مسیر را آغاز کرده است.