تازه‌ترین اقدام وزیر بهداشت ضد واکسن ایالات متحده

خلاصه داستان

رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت ایالات متحده، با لغو نزدیک به نیم میلیارد دلار قرارداد توسعه واکسن‌های mRNA، ضربه تازه‌ای به این فناوری پیشرفته وارد کرد. به گزارش نیویورک تایمز این تصمیم که از سوی وزارت بهداشت آمریکا اعلام شد، واکنش تند جامعه علمی را در پی داشته و نگرانی‌هایی جدی درباره آمادگی کشور برای مقابله با همه‌گیری‌های آینده برانگیخته است.

چرا این خبر مهم است؟

واکسن‌های mRNA، که برای نخستین بار در واکنش به همه‌گیری کووید-۱۹ در مقیاس گسترده به‌کار گرفته شدند، از سریع‌ترین و انعطاف‌پذیرترین فناوری‌های پزشکی معاصر برای مقابله با ویروس‌ها به‌شمار می‌روند. اما دولت کندی، با نگاهی بدبینانه به این تکنولوژی، تصمیم گرفته است بودجه پروژه‌های مرتبط را قطع کرده و رویکردهایی قدیمی‌تر را جایگزین آن کند — تصمیمی که به باور دانشمندان می‌تواند امنیت زیستی آمریکا را در برابر تهدیدات آینده به‌طور جدی تضعیف کند.

بازگشت به عقب در دوران پس از کووید

وزارت بهداشت ایالات متحده در بیانیه‌ای اعلام کرد که ۲۲ پروژه در حال اجرا تحت نظر آژانس پیشرفته تحقیقات زیست‌پزشکی (BARDA) لغو شده‌اند. این پروژه‌ها قرار بود انواع واکسن‌های mRNA را برای مقابله با آنفلوآنزا، کووید-۱۹ و سایر تهدیدات ویروسی توسعه دهند؛ اما حالا با این تصمیم، سرمایه‌گذاری دولت در این فناوری متوقف شده است.

این در حالی است که همین تکنولوژی، در سال ۲۰۲۳ جایزه نوبل پزشکی را برای بنیانگذارانش به ارمغان آورد و بخش عمده‌ای از مرگ‌ومیرهای احتمالی ناشی از کووید را در سراسر جهان کاهش داد. پژوهشگران تاکید می‌کنند که سرعت تولید، انعطاف‌پذیری در برابر جهش‌های ویروسی و کارایی بالا، از مزایای بی‌بدیل این واکسن‌ها بوده است.

اما کندی، که پیشینه‌ای طولانی در مخالفت با واکسیناسیون دارد، بار دیگر صحت و اثربخشی واکسن‌های mRNA را زیر سوال برده است. او در ویدئویی که هم‌زمان با اعلام رسمی تصمیم منتشر شد، مدعی شد این نوع واکسن‌ها “عملکرد خوبی علیه ویروس‌های تنفسی ندارند” — ادعایی که به‌سرعت از سوی جامعه علمی رد شد و هیچ شاهد و سندی از آن حمایت نمی‌کند.

پاسخ جامعه علمی: “روز بدی برای علم”

دکتر اسکات هنزلی، ایمنی‌شناس دانشگاه پنسیلوانیا که روی توسعه واکسن mRNA آنفلوآنزا کار می‌کند، این تصمیم را “روزی بد برای علم” خواند. او تأکید کرد که با این اقدام، توانایی کشور در پاسخ سریع به بحران‌های زیستی آینده به‌طرز چشمگیری کاهش می‌یابد.

دکتر جنیفر نوزو، مدیر مرکز همه‌گیری‌شناسی دانشگاه براون نیز با انتقاد شدید از کندی گفت: «اظهارات غلط او فقط در ادامه‌ی تلاش‌های دیرینه‌اش برای ایجاد تردید نسبت به واکسن‌هاست. اگر از واکسن‌های mRNA استفاده نمی‌کردیم، میلیون‌ها نفر بیشتر در همه‌گیری کووید جان خود را از دست می‌دادند.»

ریک برایت، مدیر پیشین BARDA که در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ برکنار شد، هشدار داد که «با کنار گذاشتن توسعه واکسن‌های mRNA، ما در حال تضعیف خط مقدم دفاعی خود در برابر عوامل بیماری‌زای پرسرعت هستیم» — تصمیمی که به گفته او، «در زمان بحران، با جان انسان‌ها سنجیده خواهد شد.»

بازگشت یک قرنی به عقب

در بیانیه وزارت بهداشت آمده که به‌جای mRNA، این وزارتخانه به توسعه واکسن‌های “سلول کامل” (whole-cell) اولویت خواهد داد — تکنیکی که بیش از یک قرن قدمت دارد. این نوع واکسن‌ها در گذشته به‌دلیل اثربخشی بالا مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما به‌خاطر عوارض جانبی شدید مثل تب بالا و تشنج، از دهه ۱۹۹۰ از چرخه واکسیناسیون آمریکا حذف شدند.

با این حال، کندی پیش‌تر سازمان جهانی واکسن (Gavi) را نیز برای استفاده از همین واکسن‌های “سلول کامل” در کشورهای کم‌درآمد مورد انتقاد قرار داده بود و همین موضع، به گفته تحلیلگران، یکی از دلایل قطع حمایت مالی آمریکا از این سازمان بوده است.

از همه‌گیری تا امنیت ملی

چندین مقام پیشین حوزه سلامت و امنیت زیستی در آمریکا نیز نسبت به تبعات امنیتی این تصمیم هشدار داده‌اند. کریس میکینز، دستیار سابق وزیر آمادگی برای همه‌گیری در دولت ترامپ، گفت: «پایان دادن به پروژه‌های mRNA در BARDA، کشور را با یک آسیب‌پذیری امنیتی جدید روبه‌رو می‌کند.»

به باور او، فناوری‌های سریع تولید واکسن، نه‌تنها ابزار دفاع زیستی، بلکه نوعی بازدارنده در برابر استفاده احتمالی از سلاح‌های بیولوژیک توسط دشمنان هستند. کندی اما در مسیر خلاف این رویکرد حرکت می‌کند — مسیری که بیشتر از آنکه بر علم و شواهد تکیه کند، بر بدبینی سیاسی و سابقه مخالفت با واکسیناسیون استوار است.

آینده چه خواهد شد؟

تصمیم کندی، همزمان با کاهش بودجه تحقیقاتی دیگر در حوزه سلامت عمومی، این نگرانی را ایجاد کرده که آمادگی ایالات متحده برای همه‌گیری‌های آینده کاهش یابد. اگرچه برخی گروه‌های ضد واکسن از این تصمیم استقبال کرده‌اند، اما نهادهای علمی و دانشگاهی به‌شدت نگران پیامدهای بلندمدت آن هستند.

مخالفان این تصمیم امیدوارند که کنگره یا نهادهای نظارتی بتوانند با فشار سیاسی یا قانونی، پروژه‌های لغو شده را احیا کنند. اما تا آن زمان، راهبرد دفاع زیستی آمریکا بدون یکی از مهم‌ترین ابزارهای خود — فناوری mRNA — باید به مسیر ادامه دهد.

حاشیه «در این شب‌ها» بر خبر

چنین خبرهایی — و تصمیم‌هایی از این دست — در عصری که امواج خروشان شبه‌علم، خرافه‌باوری و ضدیت با علم جهان را درنوردیده‌اند، اثری دومینویی و فراتر از مرزهای ایالات متحده دارند.

فراتر از آسیب‌های مستقیم ناشی از توقف سرمایه‌گذاری‌های تحقیقاتی و علمی، آن‌چه نگران‌کننده‌تر است، پیامی است که چنین رویکردی از جانب کشوری مانند ایالات متحده به جهان مخابره می‌کند. کشوری که در یک قرن گذشته، خود را به عنوان پرچم‌دار علم و فناوری معرفی کرده بود، اکنون در جایگاه تصمیم‌گیرنده‌ای ایستاده که به‌وضوح سیاستی ضدعلمی را در پیش گرفته است.

این تصمیم، به‌ویژه برای کشورهای در حال توسعه — و از جمله ایران — می‌تواند بهانه‌ای تازه برای عقب‌نشینی از علم، گسترش ایدئولوژی‌های ضدعلم و توجیه رفتارهایی باشد که پیش‌تر، محکوم و بی‌اعتبار تلقی می‌شدند.

ما در دوران همه‌گیری کرونا در ایران، شاهد فوران چنین گرایش‌هایی بودیم: از ترویج درمان‌های اثبات‌نشده گرفته تا ضدیت آشکار با واکسیناسیون. اکنون جریان‌های مخالف علم می‌توانند با استناد به تصمیم‌های رسمی در آمریکا، مواضع خود را مشروع جلوه دهند.

اما در این میان، نباید فراموش کرد — و باید با صدایی رسا یادآوری کرد — که اعتبار علم را نه افراد تعیین می‌کنند، نه دولت‌ها و نه حتی قدرت‌های جهانی. ممکن است ایالات متحده، به‌رغم پیشگامی تاریخی‌اش در علم، امروز به نماد واپس‌گرایی علمی بدل شود؛ ممکن است دانشمندی که زمانی معتبر بود، به‌دلیل دوری از اصول روش‌مند علمی، خود به تضعیف علم دامن بزند.

اما اعتبار علم، بر دوش خود علم است: بر پایه آزمون، شفافیت، بازبینی و استقلال از قدرت. این معیارها باید چراغ راه ما باشند — حتی در تاریک‌ترین شب‌ها.