تحقیقات تازه‌ی دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو نشان می‌دهد داروهای معروف کنترل دیابت و کاهش وزن، مانند اوزمپیک (Ozempic) و وِگووی (Wegovy)، ممکن است نقش قابل‌توجهی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان کولون (روده بزرگ) داشته باشند.

این مطالعه‌ی بزرگ بر اساس پرونده‌ی پزشکی بیش از شش‌هزار و هشتصد بیمار مبتلا به سرطان کولون انجام شده و یافته‌ها شگفت‌انگیز است: بیمارانی که از داروهای گروه گیرنده‌ی GLP-1 استفاده می‌کردند، کمتر از نیمی از میزان مرگ‌ومیر در مقایسه با سایر بیماران را داشتند.

چه یافته‌ای به‌دست آمده است؟

به گفته‌ی دکتر رافائل کوومو، استاد دانشگاه کالیفرنیا و سرپرست این پژوهش، داده‌ها نشان می‌دهند افرادی که این داروها را مصرف می‌کردند، تا پنج سال پس از تشخیص، نرخ بقای بسیار بالاتری داشتند (۱۵/۵ درصد در برابر ۳۷/۱ درصد).

حتی پس از درنظر گرفتن عواملی چون سن، وزن، شدت بیماری و سایر مشکلات متابولیکی، اثر محافظتی داروها پابرجا بود.
این موضوع احتمال می‌دهد که بخشی از این تأثیر، مستقل از کنترل وزن یا قند خون باشد.

چرا ممکن است این داروها در برابر سرطان مؤثر باشند؟

داروهای GLP-1 agonist نخست برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دو ساخته شدند، اما اثرات متعددی در بدن دارند:

• کاهش التهاب عمومی،
• بهبود حساسیت به انسولین،
• و تنظیم متابولیسم چربی‌ها.

این عوامل، به‌ویژه در بدن افراد چاق یا دارای التهاب مزمن، ممکن است محیط سلولی را از شرایط مساعد رشد تومور دور کند.
پژوهش‌های آزمایشگاهی نیز نشان داده‌اند که این داروها شاید بتوانند رشد سلول‌های سرطانی را مهار کرده و حتی مرگ برنامه‌ریزی‌شده‌ی سلول‌های توموری را تقویت کنند.

گام بعد: آزمایش‌های بالینی

دکتر کوومو تأکید می‌کند که یافته‌های فعلی مشاهداتی هستند، نه علت‌گرایانه:
«ما نمی‌توانیم هنوز بگوییم که این داروها مستقیماً بر سلول‌های سرطانی اثر دارند. برای اطمینان، باید آزمایش‌های بالینی دقیق انجام شود تا بفهمیم آیا این اثر ناشی از خود داروست یا بهبود سلامت عمومی بیمار.»

به گفته‌ی او، مرحله‌ی بعدی شامل کارآزمایی‌هایی است که اثر داروهای GLP-1 را در بیماران مختلف، به‌ویژه افراد دارای چاقی مفرط، بررسی خواهند کرد.

این پژوهش در تاریخ یازدهم نوامبر ۲۰۲۵ در مجله‌ی Cancer Investigation منتشر شده است.

نگاهی گسترده‌تر

داروهای خانواده‌ی GLP-1، از جمله Ozempic، Wegovy و Mounjaro، طی سال‌های اخیر به یکی از پدیده‌های مهم پزشکی تبدیل شده‌اند. میلیون‌ها نفر از آن‌ها برای کنترل قند خون و کاهش وزن استفاده می‌کنند.

اما این داروها تنها یک جنبه‌ی پزشکی ندارند؛ جنبه‌ی اجتماعی و اقتصادی آن‌ها نیز گسترده است — از افزایش تقاضای جهانی تا کمبود دارو در برخی کشورها، از جمله کانادا و بریتانیا.

در ایران نیز با وجود تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، هیچ نوع مصرف خودسرانه‌ی این داروها توصیه نمی‌شود. واردات رسمی و نسخه‌نویسی آن محدود است و مصرف بدون نظارت پزشک می‌تواند خطرناک باشد. به ویژه اگر در ایران هستید مراقب باشید که در بازار آزاد ممکن است نمونه های تقلبی چنین داروهایی به شما داده شود که خطرات غیر قابل تصوری دارند.

چرا باید محتاط بود؟

گرچه این یافته‌ها امیدبخش‌اند، اما پژوهشگران هشدار می‌دهند که هنوز شواهد کافی برای توصیه‌ی عمومی وجود ندارد.
اثرات جانبی شناخته‌شده‌ی این داروها شامل تهوع، کاهش فشار خون، افت قند، تحلیل عضله، و در برخی موارد التهاب پانکراس است.

از این‌رو، کارشناسان پزشکی تأکید می‌کنند:

این داروها فقط باید با تجویز و زیر نظر پزشک متخصص مصرف شوند و هرگونه استفاده‌ی خودسرانه می‌تواند خطرناک باشد.

هشدار

نتیجه‌ی این پژوهش، روزنه‌ای تازه در درک پیوند میان متابولیسم، التهاب و سرطان گشوده است.
اما در عین حال، جامعه‌ی علمی یادآور می‌شود که تا انجام کارآزمایی‌های انسانی گسترده‌تر نمی‌توان با قطعیت گفت که این داروها خاصیت ضدسرطانی دارند.

همان‌طور که در بیانیه‌ی دانشگاه کالیفرنیا آمده است:

«این یافته‌ها نقطه‌ی شروعی برای تحقیقات آینده‌اند، نه نسخه‌ای برای درمان.»

در شرایطی که تب مصرف این داروها در جهان بالا گرفته است، پیام روشن دانشمندان ساده است:
امید خوب است، اما احتیاط ضروری‌تر است.