ناسا فوریه را کنار گذاشت و بر پنجره پرواز مارس متمرکز شد
ناسا اعلام کرده است که پرتاب مأموریت سرنشیندار آرتمیس ۲ بهدور ماه، که پیشتر برای فوریه برنامهریزی شده بود، دستکم تا اوایل ماه مارس به تعویق افتاده است.
این تصمیم پس از آن گرفته شد که شمارش معکوس آزمایشی موشک — موسوم به Wet Dress Rehearsal — به دلیل نشت هیدروژن خارج از محدودهی مجاز متوقف شد.
به گفتهی ناسا، هدف از این آزمایش دقیقاً شناسایی چنین مشکلاتی پیش از پرتاب واقعی است؛ با این حال، شدت و تکرار نشت هیدروژن باعث شد ادامهی فرآیند برای پنجرهی فوریه ممکن نباشد.
آزمایش شمارش معکوس چه بود و چرا متوقف شد؟
در این آزمایش، مهندسان ناسا بیش از ۷۵۰ هزار گالن اکسیژن مایع و هیدروژن مایع فوقسرد را در مخازن موشک Space Launch System (SLS) بارگیری کردند؛ موشکی ۳۲ طبقهای که در سکوی ۳۹B مرکز فضایی کندی قرار دارد.
فرآیند سوختگیری در ابتدا طبق برنامه پیش میرفت، اما زمانی که مخزن هیدروژن مرحلهی اول حدود ۵۵ درصد پر شده بود، نشت در محل اتصال خط سوخت به پایهی موشک شناسایی شد.
پس از توقف کوتاه و تلاش برای تثبیت دما و نشستن مجدد آببندها، سوختگیری از سر گرفته شد، اما نشت دوباره و اینبار در حدود ۷۷ درصد ظرفیت مخزن تکرار شد.
در نهایت، با وجود تکمیل سوختگیری و اعزام تیم فنی به سکوی پرتاب برای شبیهسازی ورود خدمه و بستن دریچههای کپسول اوریون، شمارش معکوس در مرحلهی T-۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه بهطور کامل متوقف شد؛ زمانی که سامانهی خودکار پرتاب افزایش مجدد نشت را تشخیص داد.
«آزمایش لباسِ خیس» (Wet Dress Rehearsal) یعنی چه و در آن چه کار میکنند؟
Wet Dress Rehearsal یا به اختصار WDR در برنامههای پرتاب فضایی به معنی یک «تمرین کاملِ روزِ پرتاب» است—با این تفاوت مهم که در آن موشک واقعاً با پیشرانهای اصلی سوختگیری میشود. به همین دلیل به آن «خیس» میگویند: چون مخازن با اکسیژن مایع و هیدروژن مایعِ فوقسرد (یا پیشرانهای واقعی هر سامانه) پر میشوند و سامانهها زیر همان فشارها، دماها و محدودیتهای واقعیِ روز پرتاب قرار میگیرند.
هدف WDR چیست؟
هدف اصلی این آزمایش، کمکردن ریسک پرتاب سرنشیندار/غیرسرنشیندار است: شناسایی نشتیها، ایرادهای نرمافزاری، مشکلهای ارتباطی، رفتار غیرعادی تجهیزات زمینی و موشک، و هر چیزی که فقط وقتی پیشرانهای واقعی در مدارِ عملیاتی جریان دارند خودش را نشان میدهد. ناسا معمولاً از WDR برای «بیرون کشیدن مشکلها قبل از روز پرتاب» استفاده میکند—نه برای اثبات اینکه همهچیز بینقص است.
در WDR چه اتفاقهایی میافتد؟
- شروع شمارش معکوس تقریباً شبیه روز پرتاب، با همان توالیهای زمانی و نگهداشتها (holds).
- فعالسازی و آزمون سامانههای زمینیِ سکوی پرتاب (پمپها، شیرها، خطوط انتقال، حسگرها، تهویه و ایمنی).
- بارگیری پیشرانهای واقعی در مخازن مرحلهها (در SLS: اکسیژن مایع و هیدروژن مایعِ بسیار سرد).
- ورود موشک به وضعیت stable replenish (حالت «جبران تبخیر»): پیشرانِ تبخیرشده جایگزین میشود تا سطح مخزن پایدار بماند.
- آمادهسازی فضاپیما/کپسول (مثل بررسیها، بستن و تست دریچهها) و انجام شبیهسازیهایی مانند «ورود خدمه» بدون حضور واقعی فضانوردان.
- تحویلِ شمارش به سامانههای خودکار لحظات پایانی (مثل Ground Launch Sequencer) برای سنجش عملکرد خودکارسازیها.
- در نهایت، معمولاً شمارش تا نزدیکِ لحظه پرتاب ادامه مییابد و سپس «متوقف» میشود (بدون روشنکردن موتور و بدون پرتاب).
چرا این تست سختگیرانه است؟
چون بسیاری از مشکلهای بحرانی—مثل نشتیهای هیدروژن، رفتار آببندها در سرمای شدید، افت ارتباطات، یا خطاهای توالیهای خودکار— فقط وقتی رخ میدهند که سامانه «واقعاً سوختگیری شده» و در شرایط عملیاتی قرار دارد. WDR دقیقاً برای همین طراحی شده است: تا ایرادها در یک محیط کنترلشده و قبل از پرتاب واقعی، دیده و رفع شوند.
نکته تحریریه: در خبر آرتمیس ۲، عبارت «خارج از محدوده» (out-of-limits) یعنی حسگرها نشتی/پارامتر را بالاتر از حد مجاز ایمنی و عملیاتی ثبت کردهاند؛ در چنین شرایطی سامانههای خودکار یا تیم پرتاب معمولاً شمارش را متوقف میکنند تا از ریسکهای ناشی از پیشرانهای بسیار فرّار مثل هیدروژن جلوگیری شود.
چرا این تعویق مهم است؟
این پرواز، نخستین آزمون انسانی موشک SLS و فضاپیمای اوریون است و نقش کلیدی در آمادهسازی مأموریتهای بعدی، از جمله فرود انسان بر ماه، دارد.
به همین دلیل، هر مشکل فنی—اگر تکراری و شناختهشده باشد—مستقیماً بر اعتمادپذیری کل برنامه اثر میگذارد.
ناسا چه میگوید؟
جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، در پیامی اعلام کرد:
«ما کاملاً انتظار داشتیم با چالشهایی روبهرو شویم. دقیقاً به همین دلیل آزمایش Wet Dress Rehearsal انجام میشود؛ برای اینکه مشکلات پیش از پرتاب واقعی شناسایی شوند.»
او تأکید کرد که تیم مهندسی همهی دادهها را بازبینی خواهد کرد، اصلاحات لازم انجام میشود و احتمالاً یک آزمایش شمارش معکوس دیگر پیش از تلاش برای پرتاب در مارس انجام خواهد شد.
پیشینهی فنی: مشکل قدیمی که دوباره برگشت
نشت هیدروژن در محل اتصال موسوم به Tail Service Mast Umbilical مسئلهای تازه نیست. همین نقطه در جریان آمادهسازی پرتاب آرتمیس ۱ در سال ۲۰۲۲ نیز بارها باعث تأخیر شد و در نهایت ماهها زمان برد تا موشک به پرتاب برسد.
ناسا پس از آن پرتاب، مجموعهای از اصلاحات فنی و بهروزرسانیها را اعمال کرده بود و مدیر پرتاب، چارلی بلکول-تامپسون، پیشتر ابراز امیدواری کرده بود که اینبار آزمایش بدون مشکل انجام شود.
با این حال، تکرار نشت نشان میدهد که سامانههای هیدروژن مایع همچنان یکی از حساسترین نقاط ضعف SLS باقی ماندهاند.
وضعیت فضانوردان
چهار فضانورد آرتمیس ۲ که در قرنطینهی پزشکی پیشپرواز در مرکز فضایی جانسون در هیوستون بهسر میبردند، قرار بود برای آغاز آمادهسازی نهایی به فلوریدا منتقل شوند.
با اعلام تعویق، آنها فعلاً در هیوستون باقی خواهند ماند و به فعالیتهای عادی و دیدار با خانواده بازگشتهاند.
گام بعدی چیست؟
ناسا اکنون پنجرهای شامل پنج فرصت پرتاب بین ۶ تا ۱۱ مارس را در نظر گرفته است. پیش از آن:
- دادههای کامل آزمایش بررسی میشود
- علت دقیق نشت تحلیل میگردد
- اصلاحات فنی انجام خواهد شد
- احتمالاً یک آزمایش سوختگیری کامل دیگر اجرا میشود
این رویکرد محتاطانه با توجه به اولین پرواز سرنشیندار SLS و حساسیت ایمنی آن، مطابق استانداردهای محافظهکارانهی پرواز انسانی ناسا ارزیابی میشود.
تعویق آرتمیس ۲ بیش از آنکه نشانهی بحران باشد، یادآور واقعیتی قدیمی در مهندسی فضایی است که موشکهای غولپیکر با سوختهای فوقسرد، حتی پس از سالها آزمایش، همچنان میتوانند غافلگیرکننده باشند.
خلاصهای از آرتمیس
ماموریت آرتمیس ۲، بخشی از برنامه آرتمیس ناسا، اولین پرواز سرنشیندار این برنامه است که قرار است انسانها را پس از بیش از نیم قرن به نزدیکی ماه بازگرداند. این ماموریت گامی کلیدی در جهت بازگشت پایدار به ماه و آمادهسازی برای ماموریتهای آینده به مریخ محسوب میشود. آرتمیس ۲ یک پرواز دور ماه (لونار فلایبای) است که سیستمهای لازم برای کاوش فضایی عمیق را آزمایش میکند. این گزارش بر اساس منابع رسمی مانند وبسایت ناسا و آژانس فضایی کانادا تهیه شده و به بررسی تاریخچه پروازهای انسانی به ماه، مسیر طیشده توسط این ماموریت، بررسی کوتاه پرواز قبلی، فضانوردان، جزئیات ماموریت برنامهریزیشده و اهمیت آن، نقاط فنی و علمی کلیدی، و چشمانداز آینده میپردازد و از این جهت شباهت زیادی با ماموریت آپولو 8 تا آپولو 10 دارد.
تاریخچه پروازهای انسانی به ماه
تاریخچه پروازهای انسانی به ماه با برنامه آپولو ناسا آغاز شد. برنامه آپولو در سال ۱۹۶۰ اعلام شد و هدف آن فرود انسان روی ماه بود. اولین فرود موفق انسان روی ماه در ماموریت آپولو ۱۱ در سال ۱۹۶۹ رخ داد، جایی که نیل آرمسترانگ و باز آلدرین روی سطح ماه قدم گذاشتند. برنامه آپولو شامل شش فرود موفق روی ماه بود، و آخرین آن آپولو ۱۷ در دسامبر ۱۹۷۲ بود که هریسون اشمیت، آخرین انسانی که روی ماه قدم گذاشت، در آن شرکت داشت. در این برنامه، ناسا هزاران نفر را بسیج کرد و فناوریهای جدیدی مانند موشک ساترن ۵ توسعه داد که انسان را به ماه رساند.
پس از آپولو، هیچ پرواز انسانی به ماه انجام نشد. تمرکز ناسا به ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) و ماموریتهای مدار زمینی منتقل شد. با این حال، برنامه آرتمیس که در سال ۲۰۱۹ اعلام شد، هدف بازگشت انسان به ماه را دارد و اولین حضور انسانی پایدار روی ماه از زمان آپولو ۱۷ را هدف قرار داده است. آرتمیس بر پایه درسهای آپولو ساخته شده، اما با تمرکز بر تنوع جنسیتی (فرود اولین زن روی ماه) و همکاریهای بینالمللی و تجاری. این برنامه ماه را به عنوان یک “کپسول زمانی” ۴.۵ میلیارد ساله میبیند که میتواند دانش ما از تشکیل منظومه شمسی را افزایش دهد.
مسیر طیشده توسط ماموریت آرتمیس ۲ تا کنون
برنامه آرتمیس بخشی از استراتژی ناسا برای کاوش فضایی عمیق است که با هدف بازگشت به ماه و آمادهسازی برای مریخ طراحی شده. این برنامه در سال ۲۰۱۷ با نام “Exploration Mission” آغاز شد و در سال ۲۰۱۹ به آرتمیس تغییر نام داد. مسیر آن شامل توسعه موشک سیستم پرتاب فضایی (SLS) و فضاپیمای اوریون بوده که هر دو بر پایه فناوریهای آپولو اما با بهبودهای مدرن ساخته شدهاند.
تا کنون، آرتمیس ۱ در سال ۲۰۲۲ با موفقیت پرتاب شد و اوریون را بدون سرنشین به دور ماه فرستاد. این ماموریت سیستمهای حیاتی را آزمایش کرد و دادههای ارزشمندی برای آرتمیس ۲ فراهم آورد. توسعه آرتمیس ۲ شامل آزمایشهای زمینی، شبیهسازیها، و همکاری با شرکای تجاری مانند لاکهید مارتین و بوئینگ بوده. در ژانویه ۲۰۲۶، موشک SLS به سکوی پرتاب منتقل شد و آزمایشهای نهایی مانند پر کردن سوخت سرد (کریوژنیک) در حال انجام است. تاخیرهایی به دلیل مسائل فنی و همهگیری کووید-۱۹ رخ داده، اما ناسا بر ایمنی تمرکز دارد.
پرواز قبلی (آرتمیس ۱)
آرتمیس ۱ اولین ماموریت برنامه آرتمیس بود که در نوامبر ۲۰۲۲ پرتاب شد. این پرواز بدون سرنشین، SLS و اوریون را آزمایش کرد و فضاپیما را به فاصله ۴۰ هزار کیلومتری از سطح ماه رساند. ماموریت ۲۵ روز طول کشید و شامل ورود به مدار دور ماه (Distant Retrograde Orbit) بود که پایداری آن برای ماموریتهای آینده کلیدی است. آرتمیس ۱ سیستمهای حفاظت حرارتی، و ارتباطات را با موفقیت آزمایش کرد و بیش از ۱۰۰ گیگابایت داده جمعآوری نمود. این ماموریت ثابت کرد که SLS قدرتمندترین موشک جهان است و اوریون میتواند انسانها را در فضا عمیق حفظ کند. درسهای آن مستقیماً به آرتمیس ۲ اعمال شده، مانند بهبود سیستمهای زندگی و حفاظت از تشعشعات.
فضانوردان آرتمیس ۲
خدمه آرتمیس ۲ شامل چهار فضانورد است که در آوریل ۲۰۲۳ اعلام شدند:
رید وایزمن (فرمانده، ناسا): خلبان نیروی دریایی با تجربه در ISS.
ویکتور گلاور (خلبان، ناسا): اولین آفریقایی-آمریکایی که به ماه میرود، با سابقه در ISS.
کریستینا کخ (متخصص ماموریت، ناسا): رکورددار طولانیترین اقامت زن در فضا، مهندس.
جرمی هانسن (متخصص ماموریت، آژانس فضایی کانادا): اولین کانادایی در ماموریت آرتمیس، خلبان نظامی.
این خدمه تنوعی از تجربههای نظامی، علمی و مهندسی را ارائه میدهند و نماد همکاری بینالمللی است.
ماموریت برنامهریزیشده و اهمیت آن
ماموریت آرتمیس ۲ یک پرواز ۱۰ روزه است که از مرکز فضایی کندی در فلوریدا پرتاب میشود. فضاپیما اوریون خدمه را به دور ماه میبرد، جایی که از فاصله نزدیک به ماه عبور میکنند بدون فرود.
اهمیت این ماموریت چندجانبه است: اول، بازگشت انسان به نزدیکی ماه پس از ۱۹۷۲، که قابلیتهای انسانی در فضا عمیق را اثبات میکند. دوم، پایهگذاری برای فرود روی ماه در آرتمیس ۳. سوم، مزایای اقتصادی مانند تحریک صنعت فضایی تجاری و ایجاد اقتصاد قمری. چهارم، کشف علمی، مانند مطالعه آب یخزده در قطب جنوب ماه برای منابع آینده. در نهایت، آمادهسازی برای مریخ با آزمایش فناوریهای زندگی طولانیمدت.
نقاط فنی و علمی مهم در مورد این پرتاب و آینده آن
از نظر فنی، SLS تنها موشکی است که میتواند اوریون، خدمه و بار را مستقیماً به ماه بفرستد، با ظرفیت بار بیش از هر موشک دیگری. اوریون شامل سیستمهای پیشرفته حفاظت از تشعشعات،و سنجشگرهای اروپایی (از ESA)، و قابلیت بازگشت ایمن به زمین است. سیستمهای زمینی کاوش (EGS) در کندی، پرتاب و بازیابی را مدیریت میکنند.
از جنبه علمی، ماموریت تحقیقاتی بر روی سلامت انسان مانند AVATAR (بررسی اثرات تشعشعات و میکروگرانشی بر بافتهای مصنوعی) را شامل میشود. این دادهها برای ماموریتهای طولانی ضروری هستند. آرتمیس ۲ همچنین دیدگاه منحصربهفردی برای مشاهدات زمین و ماه فراهم میکند.
آرتمیس ۲ راه را برای آرتمیس ۳ (فرود اولین زن و شخص رنگینپوست روی قطب جنوب ماه در اواسط ۲۰۲۷) هموار میکند. آرتمیس ۴ ایستگاه فضایی قمری (Gateway) را معرفی میکند و SLS قدرتمندتری استفاده خواهد کرد. برنامه بلندمدت شامل حضور پایدار روی ماه، استخراج منابع مانند آب برای سوخت، و ماموریتهای سرنشیندار به مریخ در دهه ۲۰۳۰ است. این برنامه با شرکای بینالمللی مانند کانادا، اروپا و ژاپن همکاری میکند و اقتصاد فضایی را گسترش میدهد.
بعد از مدتی دوری، نوشتن را دوباره از سر میگیرم؛ در حالی که هنوز در سوگ خانوادهام و در اندوه آنچه بر ایران میگذرد هستم. شاید در چنین زمانهایی آرزو کنیم جهان هم بایستد، مکث کند، تا ما فرصت بازگشت به زندگی را پیدا کنیم. اما واقعیت این است که جهان—علم، سیاست، فناوری و تصمیمهای بزرگ—بیوقفه پیش میرود.
نوشتن درباره این حرکت شتابان، از سر بیدردی نیست؛ تلاشی است برای دیدن، فهمیدن و شاید کمک به اینکه از دل سوگ، تصمیمهای دقیقتری بگیریم؛ تصمیمهایی که ما را دوباره به نقطهی از دست دادن فرصتها بازنگرداند.
— پوریا
