اگر تاکنون نام کتاب مریخی را نشنیده‌اید احتمالاً به‌زودی فراوان خواهید شنید.

اندی وییر، برنامه‌نویس نرم‌افزاری که به داستان‌نویسی و همچنین دنیای علم و به‌خصوص فضا علاقه‌ای وافر دارد دست‌به‌کاری زده است کارستان.

او که پیش‌تر چندین داستان کوتاه نوشته بود و در انتشار داستان‌های بلند خود چندان موفقیتی نداشت، مدتی پیش بر روی وب‌سایت خود شروع به انتشار داستانی علمی تخیلی درباره مأموریت‌های آینده سرنشین دار ناسا به مریخ کرد. او سعی کرد تا جایی که می‌تواند به داشته‌های موجود علمی و فناوری امروز ما وفادار بماند و همچنین تا حد امکان به علم پایبند باشد. تا آن زمان نه با مهندسی از ناسا حرف زده بود و نه فضانوردی را از نزدیک دیده بود. او دانشش درباره عصر فضا و امکانات آن را آن‌گونه که خود روایت می‌کند از خواندن انبوه کتاب‌ها و مجلات و مشاهده انبوهی از مستندها درباره برنامه‌های فضایی به دست آورده بود و به خود اجازه داد تا هرجایی که نیازی به مفهومی علمی پیدا می‌کند به سراغ کتاب‌ها و مقاله‌ها و منابع چاپی یا آنلاین برود.

او در این کتاب داستان فضا نوردی را روایت می‌کند که در جریان یک توفان مریخی همراهانش گمان می‌کنند او جان خود را ازدست‌داده است و او را رها می‌کنند و به مدار می‌روند تا راهی زمین شوند. او در این حادثه نمرده بود و وقتی به هوش می‌آید تنها در سیاره‌ای دوردست جامانده بود و زمین حتی از زنده مانده او خبردار نبود و کمک در بهترین شرایط چند سالی با او فاصله داشت. او باید در این سیاره لم‌یزرع و درحالی‌که منابع محدودی در اختیار داشت مدت‌ها زنده بماند و با زمین ارتباط برقرار کند و غذای موردنیاز خود را پرورش دهد و در برابر مسائلی که پیش رویش قرار می‌گیرد راه‌حل‌هایی را پیدا کند.

اندی وییر برای اینکه داستانش دقیق باشد حتی از توانایی خود در نقش یک برنامه‌نویس هم استفاده کرد تا بتواند مدار مناسبی را پیدا کند که مسیرهای فضاناو های او را شبیه‌سازی کند.

کتاب که روی وب‌سایتش منتشر شد خوانندگانش به او پیشنهاد کردند آن را به شکل یکجا درآورد و او نیز قبول کرد و فایل کتاب را روی سایتش گذاشت تا مخاطبانش آن را دانلود کنند. برخی از مخاطبان او که از کتاب‌خوان‌های الکترونیک استفاده می‌کردند به او گفتند که ترجیح می‌دهند آن را مستقیم از کیندل دانلود کنند و او هم نسخه کتاب الکترونیکی خود را آماده کرد و با حداقل قیمت مجاز یعنی 99 سنت به فروش گذاشت. کم‌کم کتاب دیده‌شده و به‌سرعت ناشران به سراغ او آمادند. او که هنوز در شوک انتشار نخستین کتاب خود بود و می‌دید به‌سرعت کتابش به فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک‌تایمز راه‌یافته است، متوجه شد ریدلی اسکات کارگردان معروف قصد دارد داستان او را با حضور جمعی از ستاره‌های سینما به فیلم تبدیل کند. فیلمی که دو ماه آینده به روی پرده‌ها می‌رود.

اما این فقط نیمی از ماجرا بود. مهندسان و دانشمندان ناسا کتاب او را خواند و شروع به تحسین کردند. اشتباه‌های کتاب فوق‌العاده جزئی بودند و یکی از واقع‌گرایانه‌ترین برنامه‌های فضایی را به تصویر کشیده بود. حالا فضانوردان مختلفی با او تماس می‌گرفتند. باز آلدرین هیجانش از خواندن این کتاب را روی صفحه فیس بوکش منتشر کرد و چند هفته بعد آن دو با هم ملاقات کردند. وییر در کامیک کان حضور پیدا کرد و در افتتاحیه فیلم مریخی در کنار ریدلی اسکات و مت دیمون روبه روی دانشمندان جی پی ال و مهندسان برنامه مریخ نشست.

داستان مریخی داستان موفقیت اندی وییر است اما نکته مهم‌تر از موفقیت او منابعی است که او را به موفقیت رساند. داستان او اگر چنان دقیق نبود این موفقیت را به دست نمی‌آورد و جالب اینکه منابع او را همه ما در اختیار داریم.

منابع اینترنتی و آرشیو مأموریت‌ها و فناوری‌های موجود، مستندهای علمی که در بازار امروز ایران فراوان وجود دارد و انبوهی از کتاب‌ها که چه در قالب ترجمه و چه بهروش‌های مختلف نسخه‌های اصلی آن چه‌بسا ارزان‌تر از بسیاری از جاهای دیگر در اختیار ما هستند همه آن چیزی بودند که آدمی مانند وییر را کمک کرد تا به چنین دقتی برسد و چنین اثری را خلق کند.

این نیمه‌روشن و درخشان عصر اینترنت و فناوری ارتباطات است. داده‌هایی در اختیار ما قرار دارد که می‌توانیم به‌رایگان و به‌سادگی به آن‌ها دسترسی داشته باشیم که اگر آن‌ها با پشتکار، دقت و هدفمندی ترکیب شوند می‌توانند شگفتی بسازند.

اندی وییر و مریخی او نمونه دیگری از دنیایی جدید و گشوده‌ای است که ما در آن زندگی می‌کنیم. داده‌هایی که در کنار انبوهی عامل حواس‌پرتی مزاحم ما را در برگرفته‌اند.

این دنیای جدید می‌تواند ما را قدرتمند یا ضعیف کند و تنها ما هستیم که با انتخاب درست و برنامه‌ریزی دقیق برای خود می‌توانیم تعیین کنیم که مسیر ما در دنیای داده‌های فراوانی که عصر دیجیتال به همراه آورده است ما را به نیمه تاریک خرافه، شبه‌علم، بحث‌های زرد و وقت‌کشی می‌برد یا ما را آگاه‌تر می‌کند، قدرتمندتر و تواناتر می‌کند و راه را به‌سوی نیمه روشن این دنیای شگفت رهنما می‌شود.

پ.ن: ترجمه فارسی کتاب مریخی را انتشارات تندیس با ترجمه حسین شهرابی منتشر کرده است.

پ.ن.2: این یادداشت در ابتدا در دانستیها منتشر شده بود.