روز سوم فروردین ماه پرندگان خشمگین قدم به فضا گذاشتند. بازی ساده ولی هیجان انگیز پرندگان خشمگین یا Angry Birds، از زمان انتشار خود در سال 2009 به یکی از محبوب ترین بازی ها بین کاربران کامپیوترها، گوشی های تلفن هوشمند و تبلت ها بدل شده است. تا کنون غیر از بازی اصلی دو نسخه ریو و فصول آن نیز منتشر شده و مورد استقبال قرار گرفته است اما این بار سازندگان این بازی با همکاری آژانس هوانوردی و فضانوردی ایالات متحده ،ناسا، پرندگان خشمگین خود و خوک های سبز رنگ را به فضا فرستاده اند تا بازی در شرایطی متفاوت دنبال شود.
در ویدیویی که پیش از انتشار این بازی و در روز 8 مارس 2012 منتشر شد، دان پوتیت بر روی عرشه ایستگاه بین المللی فضایی آزمایشی ترتیب داد تا نحوه عملکرد این پرنده های خشمگین را در شرایط میکرو گرانشی حاکم بر ایستگاه به نمایش بگذارد. او از یک بادکنک سبز برای نمایش خوک هدف استفاده کرد و عروسک پرنده خشمگین قرمز رنگ بازی نیز برای نشان دادن نحوه رفتار پرندگان خشمگین در فضا به کار گرفته شد. شاید این همان پرنده قرمزی باشد که به همراه دو فضانورد روس و یک فضانورد آمریکایی و به همراه پرتابگر سایوز در تاریخ 13 نوامبر سال قبل زمین را به مقصد ایستگاه فضایی ترک کرده بود و در مقابل جایگاه فضانوردان درون سایوز آویزان شده بود.
دان پوتیت در این نمایش به توضیح تفاوت حرکت در شرایط موجود روی زمین و در شرایط ریز گرانشی می پردازد و وعده بازی پرندگان خشمگین در فضا را می دهد. بازی که در آن باید از میدان های گرانشی استفاده کرد.
کمپانی تولید کننده بازی پرندگان خشمگین و ناسا هردو اعلام کرده اند این بازی بار آموزشی بالایی دارد و می تواند به دانش آموزان در درک حرکت در فضای دارای گرانش، ریز گرانش و فاقد گرانش کمک کند. ناسا پیش از این هم در طرح های فراوانی برای ترویج فضا و علوم مشارکت داشته است. از مشارکت در ساخت فیلم های تخیلی مانند ترانسفورمرز و آرماگدون گرفته تا همکاری با گوگل برای نقشه سطح ماه و مریخ و همکاری با کمپانی لگو برای ساخت نمونه های فضا پیما ها و حتی نامگذاری ماموریت های فضایی. آنها از هر فرصتی برای افزایش علاقه عموم مردم و به خصوص نوجوانان و جوانان به مسایل علمی استقبال می کنند و همینطور که در بیانیه مطبوعاتی که درباره این بازی هم منتشر کرده اند آمده است، امیدوارند با استفاده از یکی از محبوب ترین بازی های موجود در جهان، مفاهیمی از فیزیم و اکتشافات فضایی را به مردم آموزش دهند. متن این بیانیه را می توانید اینجا بخوانید.
اما آیا این درنهایت نسخه جدید بازی پرندگان خشمگین را می توان آنگونه که برخی از تبلیغات این بازی ادعا می کند یک پکیج آموزشی قلمداد کرد؟
برای پاسخ به این پرسش قبل از هر چیزی باید به یاد داشته باشیم که در نهایت در این مورد با یک بازی مواجه هستیم، بازی که قرار است سرگرم کننده و هیجان انگیز باشد و البته در چهارچوب مفهوم بازی پرندگان خشمگین و با همان حال و هوا و شخصیت ها نیز طراحی شده است.
این بار پرنده های خشمگین به فضا رفته اند. ویژگی مهم وجود سیاره های مختلف با میدان های گرانشی در این بازی است. پرندگان گاهی باید حمله خود را از فضا و در غیاب گرانش آغاز کنند و گاهی درون میدان گرانشی یک سیاره قرار دارند. هدف های آنها هم گاهی در بیرون میدان گرانشی اطراف یک سیاره و گاهی درون آن قرار دارند و گاهی در نزدیکی آن که تحت تاثیر یک میدان ریز گرانشی است. وقتی پرنده ای از بیرون یک میدان گرانشی به درون آن پرتاب می شد بسته به زاویه ای که دارد ممکن است در مداری در اطراف آن سیاره قرار بگیرد و کم کم ارتفاع مدار کاهش پیدا کرده تا سقوط کنند. برای همین می توانید پرنده رابا زاویه درستی شلیک کنید که چند باری به دور مرکز جرم سیاره بگردد و سرانجام خوک بی نوا را منهدم کند. شاید یکی از جذاب ترین مانورها زمانی است که از حوزه گرانشی یک سیاره باید استفاده کنید تا نوعی مانور قلاب سنگ اجرا کرده و از طریق آن وارد مدار سیاره بعدی شوید که خوک ها روی آن قرار دارند. . گاهی برای نابود کردن خوک های پناه گرفته روی سیاره لازم است یک کمربند سیارکی را از جای خود منحرف کنید تا به روی آن سیاره سقوط کنند و گاهی لازم است پرنده ها را از درون حوزه گرانشی سیاره به بیرون آن پرتاب کنید.
واقعیت این است که این بازی دید بسیار خوبی از تفاوت حرکت ها در مجاورت میدان های گرانشی مختلف می دهد و می تواند حس درستی از این مفاهیم را برای شخصی که بازی می کند ایجاد کند اما آیا همه چیز در این بازی علمی و آموزشی است؟ قطعا نه !
اگر از ابرهای طوفانی در میانه فضا، گیاهان سبز شده روی ماه های بدون جو، انبوهی چوب و شیشه در فضا و انفجارهای همراه با سر و صدای جعبه های تی ان تی در فضا بگذریم، بازی با مشکلات علمی جدی تری هم دست و پنجه نرم می کند. مشکلاتی که به قول رت آلین ، استادیار دانشگاه لوییزینیای جنوبی در رشته فیزیک و وبلاگ نویس وب سایت مجله وایر، عملا در محدوده غیر ممکن های فیزیکی قرار می گیرد.
یکی از مشکلات به جرم اقمار و سیاره ها بر می گرد. بر اساس قوانین گرانشی جسمی که بخواهد چنین شتابی را که در بازی می بینیم به پرنده ها بدهد باید بسیار پرجرم باشد. در حالیکه از نظر ابعاد این ماه ها و سیارات تفاوت اندازه چندانی با خود پرنده ها ندارند. بر اساس محاسبات دکتر آلین چگالی چنین اقماری باید در حدود 7 میلیارد کیلوگرم بر متر مکعب باشد. چگالی که بیشتر از آنکه به چگالی یک قمر نزدیک باشد نزدیک به چگالی یک کوتوله سفید است. مساله بعدی به این بر می گردد که در این شرایط محل قرار گرفتن ماه ها و سیاره های نشان داده شده در بازی نسبت به هم به طور کامل ثابت باقی می مانند. واقعیت این است که در فضا گرانش یک جسم فقط به پرنده های عاصی اثر نمی کند بلکه بر سایر اجرام اطراف نیز تاثیر دارد. البته دلیل خوبی برای طراحان وجود دارد که چرا از خیر تاثیر گرانش بر خود سیارات گذشته اند و آنها را در جای خود ثابت فرض کرده اند. داستان به این بر می گردد که حل مسیر حرکت تعداد زیادی از اجسام نسبت به همدیگر عملا ما را به یک مساله دشوار که تنها حل عددی و تقریبی برای آن وجود دارد و یا همان مساله معروف n- جسم می رساند و اعمال مدل های تقریبی موجود برای این بازی عملا به دردسری بزرگ بدل می شد.
درباره برخی از اشتباهات و مشکلات فیزیک این بازی بهتر است نگاهی به مقاله محاسباتی دکتر آلین در اینحا بیاندازید.
اما آیا همه این ها از ارزش و جذابیت بازی کم می کند؟ به نظرم به هیچ وجه این طور نیست. پرندگان خشمگین در فضا بازی سرگرم کننده، جذاب و هیجان انگیزی است که در عین حال درک درستی از رفتار پرتابه ها در شرایط میکرو گراوتی به بازیکنان می دهد. هدف این بازی آموزش علمی نیست. این یک بازی است که در عین حال چشم انداز دقیق تری از فیزیک هم ارایه می کند.
توصیه من این است که اگر وقت فراغتی دارید و به بازی های از این دست نیز علاقمندید حتما این بازی را تجربه کنید. به نظرم بی شک از آن لذت می برید و البته اگر به فیزیک و فضا هم علاقمند باشید بیشتر از بقیه افراد از بازی کردن ویرایش جدید بازی پرندگان خشمگین لذت خواهید برد.
با سلام و تشکر فراوان از شما آقای ناظمی
بسیار جالب که شما هر چیزی رو از دیدگاه علمی بررسی می کنید حتی یک بازی رایانه ای رو. خیلی خوشحالم که فردی مثل شمادر ایران زندگی میکنه و مطالب علمی رو با علاقه و بدون هیچ چشمداشتی در اختیار دیگران قرار میدهد