۹ تا ۱۹ خرداد (۳۰ مه تا ۸ ژوئن ۲۰۲۵)

جمعه، ۹ خرداد | ملاقه‌ای که به سمت نسر واقع اشاره می‌کند

در این شب‌های خردادی، صورت فلکی دب اکبر مثل ملاقه‌ای آویزان از دسته‌اش در آسمان شمال‌غربی می‌درخشد. اگر نگاهتان را روی ستاره میانی دسته آن، عناق (Mizar) بیندازید، با کمی دقت، سُها (Alcor) را هم کنار آن خواهید دید؛ دو یار قدیمی که قرن‌هاست مردم با چشم غیرمسلح سعی در دیدنشان داشته‌اند. در امتداد نگاهتان، در سمت شرق، نسر واقع (Vega) مثل چراغی درخشان، ۵۳ درجه آن‌سوتر می‌تابد. انگار این ملاقه آسمانی، پرتو نگاهش را تا قلب تابستان کشیده است.

و اما در دوردست‌های منظومه شمسی…

سایه تیتان، بزرگ‌ترین قمر زحل، امشب مثل لکه‌ای تاریک بر سطح آن می‌افتد. این اتفاق نادر که تنها هر ۱۵ سال ممکن می‌شود، از دید ما روی زمین تماشایی‌ست؛ اگر در غرب آمریکای شمالی باشید. از ساعت ۹ شب به وقت جهانی (تا ظهر فردای ایران)، سایه‌ای کوچک بر گوی طلایی زحل حرکت می‌کند. اما در بیشتر مناطق، این صحنه یا دیده نمی‌شود یا در ارتفاع بسیار کم، آن‌قدر محو است که حتی تلسکوپ هم حریفش نمی‌شود.

شنبه، ۱۰ خرداد | هلال ماه و سیاره سرخ

امشب هلال نقره‌ای ماه به مریخ نزدیک می‌شود. در آسمان هنگام غروب، فاصله‌ی ظاهری آن‌ها حدود ۴ درجه است. البته این نزدیکی، فقط از نگاه ما روی زمین معنا دارد: ماه تنها یک و نیم ثانیه نوری با ما فاصله دارد، در حالی که مریخ حدود ۱۴ دقیقه نوری دورتر، در پشت‌زمینه جا خوش کرده است. از سمت قلب‌الاسد، ستاره آبی-سفید درخشان، ماه و مریخ آرام‌آرام عبور می‌کنند. رنگ‌هایشان متفاوت است، درخشش‌شان تقریباً برابر، اما فاصله‌ی میانشان، حیرت‌انگیز.

یکشنبه، ۱۱ خرداد | قلب‌الاسد در کنار ماه

پس از دیدار با مریخ، ماه راهش را به سمت قلب‌الاسد (Regulus) ادامه داده و امشب در کنار آن قرار می‌گیرد. جدایی آن‌ها تنها یک درجه است. ولی اگر از زاویه‌ی واقعی فضا نگاه کنیم، ماه مثل یک حشره‌ روی شیشه‌ی خودروی شماست و قلب‌الاسد، ۷۹ سال نوری آن‌سوتر، مثل چراغی در دوردست. اگر ماه را ۳۰ سانتی‌متر از چشمتان فرض کنید، قلب‌الاسد باید حدود ۵۸۰ هزار کیلومتر از شما دور باشد .

دوشنبه، ۱۲ خرداد | ماه نیمه و داستانی در دل صورت فلکی شیر

امشب ماه به نیمه رسیده است. درست بین دو ستاره‌ی کم‌نور در پای صورت فلکی شیر می‌درخشد. اگر به بالای آن نگاه کنید، بتا شیر یا همان ذنب‌الاسد را خواهید یافت – ستاره‌ای با رنگی متمایل به آبی که نوک دم شیر را نشان می‌دهد.

سه‌شنبه، ۱۳ خرداد | بازگشت ذات‌الکرسی

در ذهن بیشتر ما، ذات‌الکرسی (Cassiopeia) ستاره‌ای زمستانی‌ست، اما او در شب‌های خرداد هم هست. کافی‌ست هنگام غروب به افق شمالی چشم بدوزید تا آن “W” زیبای آسمانی را ببینید. اگر در شمال ایران باشید، ذات‌الکرسی را بالاتر خواهید دید، اما حتی در مناطق جنوبی‌تر، ستارگانش از افق بالاترند. نشانه‌ای از این‌که آسمان هر فصل، قصه‌ی مخصوص خودش را دارد.

چهارشنبه، ۱۴ خرداد | شکار آلفا قنطورس در افق جنوب

ستاره درخشان آلفا قنطورس، نزدیک‌ترین همسایه خورشید ما، در این شب‌ها فرصتی کوتاه برای دیده شدن از عرض‌های جنوبی ایران دارد. اگر در مناطقی مانند بندرعباس یا چابهار باشید، با کمی دقت در افق جنوب، می‌توانید نوری زودگذر از این ستاره صفر قدر ببینید؛ ستاره‌ای که معمولاً در نیم‌کره جنوبی آسمان دیده می‌شود.

پنجشنبه، ۱۵ خرداد | در کمین سماک اعزل

ماه کوژ امشب در ارتفاع بالا می‌درخشد، اما در سمت چپش، ستاره‌ا‌ی خاموش و آبی نهفته است: سماک اعزل (Spica). بسیاری از رصدگران، پیش از آنکه این ستاره را ببینند، مدتی در تاریکی چشم می‌دوزند تا ناگهان ظاهر شود. این پدیده نه جادویی‌ست و نه عرفانی؛ بلکه نتیجه‌ی فیزیولوژی چشم انسان است که تنها در مرکز میدان دید خود، جزئیات را با وضوح کامل تشخیص می‌دهد. پس اگر دنبال ستاره‌ای در گرگ‌ومیش می‌گردید، مستقیم به آن زل بزنید؛ شاید درست همان لحظه آشکار شود.

جمعه، ۱۶ خرداد | راز ستاره دوگانه اپسیلون شلیاق

در شرق، نسر واقع می‌درخشد. در سمت چپ و کمی پایین آن، مثلث کوچکی از ستارگان با زتا و اپسیلون شلیاق قرار دارد. اپسیلون را به نام “دوگانه‌-دوگانه” می‌شناسند: دو ستاره که هر کدام خود دوگانه‌اند! با دوربین دوچشمی، اولین جفت نمایان می‌شود. با تلسکوپی متوسط و بزرگنمایی کافی، هر یک از آن‌ها نیز دو ستاره خواهند بود. رصدی برای شگفت‌زده شدن.

شنبه، ۱۷ خرداد | راهنماها به سوی قطب

امشب دب اکبر در ارتفاع بالا در شمال‌غربی قرار دارد. دو ستاره انتهایی کاسه ملاقه – که به “راهنماها” مشهورند – مستقیم به ستاره قطبی اشاره می‌کنند. بالاتر از قطبی، ستاره‌ای دیگر دیده می‌شود: کوکب، متعلق به دب اصغر. اگر خطی عمودی، مثل لبه یک دیوار را در نظر بگیرید، می‌توانید دقیقاً بررسی کنید که کوکب چه زمانی از بالای قطبی عبور می‌کند.

یکشنبه، ۱۸ خرداد | ماه کامل در نزدیکی قلب‌العقرب

در آستانه بدر، ماه امشب در سمت راست و بالای قلب‌العقرب (Antares) قرار گرفته است. این منظره در گرگ‌ومیش، باشکوه و چشمگیر است. ماه درخشان و زرد، و قلب‌العقرب با آن سرخی مرموزش، صحنه‌ای دل‌انگیز از دو همسفر شبانه را به نمایش می‌گذارند.

دوشنبه، ۱۹ خرداد | سیارات و بازی نور

ناهید (زهره) همچنان درخشان‌ترین نور پیش از سپیده‌دم است؛ حتی اگر تازه‌کار باشید، نمی‌توان از درخشندگی خیره‌کننده‌اش چشم پوشید. زحل، بسیار کم‌نورتر، در بالا و سمت راست آن دیده می‌شود. مریخ در غرب باقی مانده و به قلب‌الاسد نزدیک‌تر می‌شود. عطارد و مشتری نیز در نور غروب کم‌کم محو می‌شوند. نپتون و اورانوس پنهان‌اند. اما صحنه همچنان دیدنی‌ست؛ کافی‌ست نگاهتان را به آسمان بسپارید.

این ستون هفتگی بر اساس ستون آسمان هفته نشریه اسکای اند تلسکوپ بازنویسی شده است و برای نخستین بار در رسانه مداد منتشر می شود.