جذاب ولی نه آنچنان استثنایی
یک بعدازظهر آرام در ایالت جورجیا با نوری خیرهکننده و خطی آتشین در آسمان شکسته شد. در چند ثانیه، مهمانی از دل فضای میان سیاره ای با سرعتی سرسامآور وارد جو زمین شد، شعله کشید، و سرانجام در جایی که هیچکس انتظارش را نداشت فرود آمد: حیاط یک خانه مسکونی. دوربینهای خودروها مسیر سقوط را ثبت کردند و ظرف ساعاتی، خبر این رویداد به تیتر رسانههای جهان راه یافت.
اما پشت این هیاهوی خبری، داستانی علمی نهفته است که به روزگار شکلگیری منظومه شمسی بازمیگردد. سنگی که بر سقف یا حیاط خانهای فرود آمد، در واقع تکهای از دوران کودکی خورشید است؛ بازماندهای از مصالح اولیهای که سیارات، از جمله زمین، از آن ساخته شدند.
بر اساس بررسی اولیه، این سنگ از خانواده کندریتهاست — رایجترین گونه شهابسنگها که حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد تمام شهابسنگهای فرودآمده روی زمین را تشکیل میدهند. کندریتها بقایای فشردهای از غبار و ذراتی هستند که ۴.۵ میلیارد سال پیش، پیش از تکمیل شکلگیری زمین، در دیسک پیشسیارهای پیرامون خورشید جوان میچرخیدند. این ذرات با برخوردهای پیدرپی به هم چسبیدند، گلولههای ریز سیلیکاتی شکل دادند و بعدها بخشی از خشتهای خام سیارات شدند.
زمین و دیگر سیارات از آن زمان بارها دگرگون شدهاند — پوستهها فرسوده، کوهها بلند شده و اقیانوسها شکل گرفتهاند. اما کندریتها تقریباً بدون تغییر باقی ماندهاند. شکافتن آنها، مانند ورقزدن دفترچه یادداشتهای کهن کیهان است؛ گویی آزمایشگاهی سیار از دوران آغازین منظومه شمسی، مستقیم به دست دانشمندان رسیده باشد.
با وجود این، یافتن چنین سنگی کار آسانی نیست. بیشتر شهابسنگهایی که از جو عبور میکنند، در حین ورود میسوزند. آنچه باقی میماند، اغلب در اقیانوسها یا مناطق دورافتاده فرود میآید. به همین دلیل، پژوهشگران برای جمعآوری نمونه، به بیابانهای خشک یا یخپهنههای جنوبگان میروند، جایی که سنگی غریبه بهراحتی از محیط تشخیص داده میشود.
بهطور متوسط، هر سال بین ۳۵ تا ۵۰ هزار کیلوگرم شهابسنگ — عمدتاً از همین نوع کندریت — به زمین میرسد. این رقم طی سالها تغییر چندانی نکرده، اما افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و رشد شبکههای رصد باعث شده شانس مشاهده و بازیابی این اجرام بیشتر شود. اینبار، شانس با دانشمندان یار بود: سقوط در منطقه مسکونی، مسیر ثبتشده، و امکان رسیدن سریع به محل، همگی شرایطی کمنظیر برای مطالعه دقیق فراهم کردند.
نمونه یافتشده نه تنها از نظر سن و ترکیب شیمیایی، بلکه به دلیل ثبت جزئیات مسیر و محل برخورد، برای تحقیقات ارزشمند است. آزمایشهای ایزوتوپی میتوانند سن دقیقتر آن را روشن کنند و اطلاعاتی درباره سفر چندمیلیاردسالهاش در فضا ارائه دهند.
بنابر این قدمت این شهابسنگ اولا به طور دقیق مطرح نشده است و بر اساس میانگین عمر این شهابسنگ ها است و دوم اینکه از این نظر این شهابسنگ تفاوت چندانی با سایر شهابسنگ هایی که بر زمین فرود می آیند ندارد. اما در کل چنین شهابسنگ هایی برای بررسی ساختار شرایط آغازین منظومه شمسی فرصتی مهم در اختیار پژوهشگران قرار می دهند. به خصوص اینکه کمتر پیش می آید ما بتوانیم شهابسنگی را در مناطق غیر قطبی و صحراها به سادگی پیدا کنیم.
