شواهد تازه از انتقال هوایی ویروس
خلاصه داستان
پژوهش تازهای که روی مزارع لبنی آلوده به ویروس H5N1 در کالیفرنیا انجام شده، نشان میدهد این ویروس نهتنها در شیر و تجهیزات دوشش وجود دارد، بلکه در فاضلاب و حتی به شکل ذرات معلق در هوا نیز یافت میشود. این یافتهها میتواند توضیح دهد که چرا بیماری بهسرعت میان گاوهای شیری گسترش پیدا کرده و حتی برخی کارگران نیز دچار عفونت شدهاند.
چرا این موضوع مهم است؟
از زمان شناسایی نخستین گاوهای آلوده در مارس ۲۰۲۴، بیماری به شکل گسترده در گلههای لبنی آمریکا دیده شده است. تاکنون ۴۱ مورد ابتلای انسانی، همگی مرتبط با تماس مستقیم با گاوهای شیری، گزارش شده است. وجود ذرات ویروس در هوا میتواند به این معنا باشد که تماس مستقیم با شیر یا تجهیزات تنها راه انتقال نیست و کارگران و حیوانات دیگر میتوانند از طریق استنشاق نیز آلوده شوند. این مسئله نگرانیها درباره احتمال بروز جهشهای سازگار با انسان را افزایش داده است.
جزئیات پژوهش
تیم پژوهشی به سرپرستی سیما لاکدوالا، استاد میکروبیولوژی و ایمنیشناسی دانشگاه اموری، طی زمستان ۲۰۲۴ تا اوایل ۲۰۲۵، ۱۴ مزرعه لبنی آلوده در کالیفرنیا را بررسی کردند. آنها نمونههایی از شیر، تجهیزات دوشش، فاضلاب از کف سالنها، حوضچههای کود و هوای محیط و بازدم گاوها را جمعآوری کردند.
نتایج نشان داد ویروس در ذرات بزرگ و کوچک هوا وجود دارد. این یعنی ذرات میتوانند با نفس کشیدن، لیسیدن یا تماس با سطوح آلوده وارد بدن حیوانات یا انسانها شوند. لاکدوالا میگوید: «این یک عامل منفرد نیست که انتقال را پیش میبرد، بلکه بمباران مداوم محیط با ویروس است که کار را برای انتشار آسان میکند.»
معمای مسیر انتقال
پیشتر، فرض اصلی این بود که آلودگی تجهیزات دوشش باعث انتقال میشود. اما مطالعهای از دانشگاه ایالتی اوهایو نشان داد که حتی استفاده از تجهیزات آلوده هم لزوماً به بیماری منجر نمیشود، مگر اینکه ویروس مستقیماً وارد پستان گاو شود. همین تناقض باعث شد دانشمندان به دنبال مسیرهای دیگر مانند انتقال هوایی یا آلودگی گسترده محیط بگردند.
خطر جهشها و پیامدهای انسانی
در یکی از نمونهها، محققان جهشی را یافتند که در ویروسهای پرندگان هنگام سازگاری با انتقال انسانی دیده میشود. این نسخه خوشبختانه تکثیر پیدا نکرد. پژوهشهای دیگر، از جمله مطالعهای در Nature Communications، نشان میدهد که ویروس موجود در گاوها فعلاً بسیار شبیه نسخه پرندگان است و هنوز نمیتواند بین پستانداران (مثل راسوها) از طریق هوا منتقل شود. اما کارشناسان هشدار میدهند که محیط آلوده و پر ویروس میتواند زمینهساز جهشهای جدید شود.
پیشنهادها برای کاهش خطر
لاکدوالا و همکارانش میگویند کنترل این شیوع نیازمند اقدامات چندجانبه است:
- استفاده از شیلدهای صورت برای جلوگیری از ورود قطرات بزرگ و ذرات معلق به دستگاه تنفس کارگران
- آزمایشهای سریع H5N1 در محل، مشابه تستهای خانگی کووید-۱۹، برای شناسایی سریع گاوهای آلوده
- بیضرر کردن شیر آلوده پیش از دفع، مثلاً با افزودن اسید ضعیف (سرکه یا آب لیمو) برای از کار انداختن ویروس
- بهبود بهداشت و ضدعفونی تجهیزات و سطوح، همراه با مدیریت دقیق فاضلاب
چه چیزی در پیش است؟
اگرچه تاکنون خطر انتقال انسان به انسان دیده نشده، اما کارشناسان میگویند با وجود این حجم از ویروس در مزارع، خطر جهش به سمت سازگاری انسانی واقعی است. به همین دلیل، کاهش آلودگی محیط و کنترل سریع شیوع در گاوها میتواند جلوی یک بحران بزرگتر را بگیرد.
