بیش از نیمی از کاربران داروی لاغری «سمگلوتاید» در کمتر از یک سال مصرف آن را قطع می‌کنند

خلاصه داستان

داروی سمگلوتاید (Semaglutide) که به‌عنوان یک «انقلاب» در درمان چاقی معرفی شده بود، حالا با واقعیتی تازه روبه‌رو است. مطالعه‌ای بزرگ در دانمارک نشان می‌دهد که بیش از نیمی از بزرگسالان بدون دیابت که این دارو را برای کاهش وزن مصرف کرده‌اند، در کمتر از یک سال درمان را کنار گذاشته‌اند. هزینه‌ی بالا، عوارض جانبی آزاردهنده، و شرایط پزشکی یا روان‌پزشکی پنهان از مهم‌ترین دلایل این قطع مصرف‌اند.

چرا این موضوع مهم است؟

چاقی یکی از بحران‌های بزرگ بهداشت عمومی در جهان و به‌ویژه اروپا است. سازمان جهانی بهداشت برآورد کرده که بیش از نیمی از بزرگسالان اروپایی با اضافه‌وزن یا چاقی زندگی می‌کنند. در چنین شرایطی، داروهایی مثل سمگلوتاید امیدی بزرگ محسوب می‌شوند، چون می‌توانند اشتها را مهار کرده و کاهش وزن معناداری ایجاد کنند. اما اگر این داروها به‌طور گسترده کنار گذاشته شوند، تأثیر مثبت‌شان بر سلامت عمومی نیز محدود خواهد شد.

سمگلوتاید چیست؟

سمگلوتاید در اصل برای درمان دیابت نوع ۲ ساخته شد. این دارو از خانواده‌ی آگونیست‌های گیرنده GLP-1 است. مکانیزم آن تقلید از هورمونی طبیعی در روده است که سیگنال سیری را به مغز می‌رساند و باعث کاهش اشتها می‌شود. همین ویژگی سبب شد که به‌عنوان داروی ضدچاقی نیز به بازار بیاید.

اما مصرف آن نیازمند پایبندی بلندمدت است. به محض قطع دارو، کنترل اشتها از دست می‌رود و معمولاً وزن از نو افزایش می‌یابد.

یافته‌های مطالعه دانمارکی

جمعیت مطالعه: ۷۷ هزار و ۳۱۰ نفر از بزرگسالان دانمارکی که از دسامبر ۲۰۲۲ تا اکتبر ۲۰۲۳ برای نخستین بار سمگلوتاید را برای کاهش وزن شروع کردند.

نتایج: پس از یک سال، ۴۰ هزار و ۲۶۲ نفر (بیش از ۵۰٪) درمان را متوقف کرده بودند.

• ۱۸٪ در سه ماه نخست،
• ۳۱٪ در شش ماه،
• ۴۲٪ در نه ماه مصرف را کنار گذاشتند.

چه کسانی بیشتر دارو را کنار گذاشتند؟

• جوان‌ترها: افراد ۱۸ تا ۲۹ سال، ۴۸٪ بیش از گروه میانسال (۴۵–۵۹ سال) احتمال قطع مصرف داشتند.
• افراد در مناطق کم‌درآمد: ۱۴٪ بیش از مناطق پردرآمد احتمال قطع مصرف داشتند.
• کاربران داروهای گوارشی یا روان‌پزشکی: احتمال قطع مصرف به ترتیب ۹٪ و ۱۲٪ بالاتر بود.
• افراد با بیماری‌های قلبی یا مزمن: حدود ۱۰٪ بیشتر دارو را کنار گذاشتند.
• مردان: ۱۲٪ بیشتر از زنان مصرف را قطع کردند.

هزینه؛ عامل اصلی

ارزان نبودن این دارو یکی از دلایل مهم است. به‌عنوان نمونه، کمترین دوز سمگلوتاید در دانمارک در سال ۲۰۲۵ سالانه حدود ۲ هزار یورو هزینه دارد. برای بسیاری از افراد، به‌ویژه در مناطق کم‌درآمد، این بار مالی سنگین ادامه مصرف را دشوار می‌سازد.

عوارض جانبی؛ دلیل دیگر

بسیاری از بیماران مشکلاتی مانند تهوع، استفراغ یا اسهال را گزارش کرده‌اند. کسانی که از قبل داروهای گوارشی مصرف می‌کردند یا بیماری‌های روانی و جسمی همراه داشتند، بیشتر مستعد این عوارض بودند و زودتر درمان را قطع کردند.

پیامدها برای سیاست‌گذاری سلامت

این نتایج نشان می‌دهد که اگرچه داروهای GLP-1 نویدبخش‌اند، اما واقعیت استفاده در دنیای واقعی با آنچه در کارآزمایی‌های بالینی دیده می‌شود فرق دارد. برای بهره‌برداری بهتر از این داروها:

• باید به عدالت در دسترسی توجه شود تا هزینه، مانعی برای ادامه‌ی درمان نباشد.
• باید مدیریت عوارض جانبی و حمایت روانی از بیماران در نظر گرفته شود.
• باید در آموزش عمومی تأکید شود که این داروها «راه‌حل سریع» نیستند، بلکه بخشی از درمانی طولانی‌مدت‌اند.

تصویر بزرگ‌تر

قطع زودهنگام دارو نه‌تنها به بازگشت وزن منجر می‌شود، بلکه می‌تواند سرخوردگی بیماران را هم افزایش دهد. در شرایطی که نرخ چاقی در جهان رو به افزایش است، پژوهش‌هایی مانند مطالعه دانمارکی اهمیت زیادی دارند، زیرا به سیاست‌گذاران کمک می‌کنند تا بدانند چه گروه‌هایی بیشتر در معرض قطع درمان‌اند و چه مداخلاتی می‌تواند به حفظ مصرف کمک کند.

سمگلوتاید بی‌تردید یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های علمی در زمینه‌ی درمان چاقی است، اما معجزه‌ای فوری و بدون هزینه نیست. مطالعه‌ی دانمارکی نشان می‌دهد که نیمی از مصرف‌کنندگان در دنیای واقعی نمی‌توانند بیش از یک سال به آن پایبند بمانند. اگر نظام‌های سلامت بتوانند موانع مالی و عوارض جانبی را بهتر مدیریت کنند، شاید این دارو همچنان بتواند نقشی تعیین‌کننده در کاهش بار چاقی در جامعه ایفا کند.