از شنبه ۲۷ دسامبر تا یکشنبه ۴ ژانویه
در این هفته سال میلادی نو میشود و وارد سال 2026 میشویم و به طور رسمی ربعی از قرن 21 را پشت سر میگذاریم. در میان هیاهوی ایام تماشای آسمان فرصتی ناب است که ما را فراتر از مرزهای زمان و مکان به هم پیوند میدهد.
شنبه ۲۷ دسامبر
ماه امشب به تربیع اول میرسد. هنگام غروب، ماه را کمی بالاتر و سمت چپ کیوان (زحل) میبینید. پایینتر از کیوان، نزدیک افق جنوبغربی، فمالحوت میدرخشد؛ ستارهای که از نظر درخشندگی تقریباً همسنگ کیوان است.
با گذشت شب، حدود ساعت ۸، ماه درست بالای کیوان قرار میگیرد و فمالحوت کمکم به افق نزدیک میشود.
این شبها شکارچی آسمان، صورت فلکی جبار (اُرایون)، بعد از شام بهخوبی از افق جنوبشرقی بالا میآید. کمربند سهستارهٔ او هنوز تقریباً عمودی است. این کمربند رو به بالا به دبران (الدبران) و بالاتر از آن به خوشهٔ پروین (ثریا) اشاره میکند، و در جهت مخالف، رو به پایین، محل طلوع شِعرای یمانی (سیریوس) را نشان میدهد؛ درخشانترین ستارهٔ آسمان شب که کمی بعد با چشمکهای رنگارنگ از افق بالا میآید.
یکشنبه ۲۸ دسامبر
ماهِ افزاینده، یک روز پس از تربیع اول، نمایی تماشایی برای تلسکوپداران فراهم میکند. در نیمکرهٔ شمالی ماه، خط سایهـروشن (ترمیناتور) از میان دریای بارانها (Mare Imbrium) میگذرد؛ دشتی پهناور که با رشتهکوهها احاطه شده و دهانهٔ تختکف افلاطون در لبهٔ شمالی آن دیده میشود.
کمی پایینتر، دهانهٔ کوپرنیک با برجستگیهای تیزش چشمنواز است و نزدیک لبهٔ جنوبی ماه، دهانهٔ عظیم کلاویوس با زنجیرهٔ خمیدهٔ دهانههای درونیاش آشکار میشود.
دوشنبه ۲۹ دسامبر
ماه نسبت به دیشب بهوضوح پُرتر شده است. اکنون تقریباً تمام دریای بارانها روشن است و کوپرنیک کاملاً از سایه بیرون آمده. خط ترمیناتور از خلیج رنگینکمان (Sinus Iridum) در لبهٔ شمالی این دریا عبور میکند.
پس از کنار گذاشتن تلسکوپ و عادتکردن دوبارهٔ چشم به تاریکی، حدود سه پهنای انگشت بالاتر از ماه، دو ستارهٔ درخشان صورت فلکی حَمَل (بره) را پیدا کنید: شرطان (آلفا حمل) در چپ و بطین (بتا حمل) در راست. کمی پایینتر و سمت راست بطین، ستارهٔ کمنورتر گاما حمل دیده میشود.
گاما حمل یک ستارهٔ دوتایی زیبا برای تلسکوپ است: دو ستارهٔ سفید تقریباً همنور که در راستای شمالی–جنوبی کنار هم قرار گرفتهاند و از فاصلهای حدود ۱۶۵ سال نوری میدرخشند.
سهشنبه ۳۰ دسامبر
ماه را بپوشانید یا پشت مانعی قرار دهید و در پایینِ چپ آن به دنبال خوشهٔ ظریف پروین (ثریا) بگردید. شش ستارهٔ اصلی این خوشه با چشم غیرمسلح دیده میشوند و با دوربین دوچشمی دهها ستارهٔ دیگر آشکار میشود. در همین ناحیه، دبران و اَلنَطْح (بتا گاو) نیز در میدان دید قرار میگیرند.
چهارشنبه ۳۱ دسامبر
پس از فروکشکردن هیاهوی نیمهشب سال نو، اگر بیرون بروید با آسمانی آرام و ماهتاب روبهرو میشوید. دورتر از ماه، مشتری میدرخشد؛ دومین جرم درخشان آسمان پس از ماه. پایینتر از مشتری شِعرای شامی (پروکیون) قرار دارد و پایینتر از آن، با کمی انحراف به راست، شِعرای یمانی (سیریوس) میدرخشد.
این سه ستاره با ابطالجوزا (بِتلگِیوس) در شانهٔ جبار، مثلث زمستانی را میسازند؛ مثلثی تقریباً متعادل که درست در آستانهٔ ورود به سال نو، راستقامت در آسمان ایستاده است.
پنجشنبه ۱ ژانویه
در نخستین ساعتهای شب، رو به شمالـشمالغرب بایستید. ذاتالکرسی را میبینید که این شبها بهجای «W»، شبیه یک «M» وارونه در آسمان قرار گرفته است. اگر آسمان تاریک باشد، میتوانید نوار باریک راه شیری زمستانی را ببینید که از دل این صورت فلکی عبور میکند.
چند ساعت بعد، حوالی یک بامداد، ذاتالکرسی پایینتر آمده و تقریباً عمودی میایستد؛ آنوقت دیگر سخت میشود گفت M است یا W.
جمعه ۲ ژانویه
ماه به بدر کامل نزدیک شده و امشب بالای مشتری و دوقلوها، کاستور و پولُکس، میدرخشد. این شب یادآور فریبکاری مقیاسها در نجوم است: مشتری دهها برابر ماه قطر دارد، و پولکس، غولی نارنجی، از مشتری هم بسیار بزرگتر است.
امشب همچنین لکهٔ سرخ بزرگ مشتری از مرکز قرص این سیاره عبور میکند و با تلسکوپهای متوسط قابل پیگیری است.
شنبه ۳ ژانویه
ماه هنوز تقریباً کامل است و درست در میان مشتری و دو ستارهٔ درخشان جوزا قرار دارد.
بارش شهابی ربعتایی (Quadrantids) به اوج میرسد، اما نور ماه تقریباً تمام شب آسمان را روشن میکند و امسال شرایط چندان مساعدی برای رصد این بارش فراهم نیست.
در همین روز، زمین به حضیض خورشیدی میرسد؛ نزدیکترین فاصلهٔ سالانهٔ ما با خورشید، هرچند این نزدیکی فقط حدود سه درصد بیشتر از فاصلهٔ تابستانی است.
یکشنبه ۴ ژانویه
در سرمای آغاز ژانویه، کاسهٔ دب اصغر از ستارهٔ قطبی آویزان است، گویی از میخی بر دیوار شمالی آسمان. درخشانترین ستارهٔ این کاسه، کوکب (کوخاب)، تقریباً همنور ستارهٔ قطبی است و حوالی ساعت ۸ شب دقیقاً زیر آن قرار میگیرد.
امشب نیز عبور دیگری از لکهٔ سرخ بزرگ مشتری رخ میدهد و فرصت خوبی برای رصد دقیقتر این غول گازی فراهم است.