نگاهی به برخی از مهمترین رویدادهای فضایی سال پیش رو
فضا همچنان آخرین مرز ناشناخته ماست؛ جهانی ۱۳.۸ میلیارد ساله، انباشته از صدها میلیارد کهکشان، هر یک با میلیاردها ستاره و سیاره—و شاید، فراتر از افق دید ما، گستردهتر از آنچه بتوان تصور کرد. با این حال، هر سال ابزارهای ما دقیقتر میشوند و پرسشهایمان مشخصتر.
در آستانه سال ۲۰۲۶، مجموعهای از مأموریتها و پروژههای علمی قرار است این مرز را کمی عقبتر ببرند. از بازگشت انسان به مدار ماه گرفته تا تلسکوپهایی که ساختارهای عظیم کیهانی را نقشهبرداری میکنند، سال پیشِرو نوید یکی از پرکارترین فصلهای اکتشاف فضایی در دهههای اخیر را میدهد. فهرست زیر برگرفته از رویدادهایی است که مجله ساینتفیک آمریکن آنها را در کانون توجه خود در سال پیش رو قرار داده است.
بازگشت انسان به نزدیکی ماه
در میان همه رویدادهای پیشرو، شاید هیچکدام بهاندازه مأموریت Artemis II بار نمادین و عملی نداشته باشد. اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، این مأموریت در اوایل ۲۰۲۶ چهار فضانورد را در سفری حدود ده روزه به مدار ماه خواهد برد—نخستین حضور انسان در نزدیکی قمر زمین از اوایل دهه ۱۹۷۰ تاکنون.
اما اهمیت Artemis II تنها در «بازگشت» خلاصه نمیشود. این مأموریت نخستین آزمون سرنشیندار موشک غولپیکر Space Launch System و فضاپیمای Orion است؛ سامانههایی که قرار است ستون فقرات برنامه بازگشت پایدار انسان به ماه باشند. دادههای این پرواز تعیین خواهد کرد که آیا زیرساخت فنی لازم برای فرودهای آینده—و حضور طولانیتر انسان—واقعاً آماده است یا نه.
ماه؛ آزمایشگاهی شلوغتر از همیشه
۲۰۲۶ تنها سال آرتمیس نیست. ماه در سال پیشرو میزبان مجموعهای از مأموریتهای رباتیک نیز خواهد بود. شرکت خصوصی Firefly Aerospace با مأموریت Blue Ghost Mission 2 قصد دارد محمولههای علمی ناسا و آژانس فضایی اروپا را به سطح ماه منتقل کند—نمونهای از نقشی که بخش خصوصی بهتدریج در علم سیارهای بازی میکند.
در سوی دیگر، چین با مأموریت Chang’e 7 راهی قطب جنوب ماه میشود؛ منطقهای که بهدلیل احتمال وجود یخ آب در سایههای دائمی، اهمیتی علمی و راهبردی دارد. تمرکز همزمان چند قدرت فضایی بر یک جرم آسمانی، نشان میدهد که ماه دیگر صرفاً یک مقصد نمادین نیست، بلکه به یک میدان واقعی پژوهش و رقابت علمی تبدیل شده است.
نگاه دوباره به همسایگان نزدیک
فراتر از ماه، ۲۰۲۶ سال سفر به همسایگان نزدیک زمین نیز خواهد بود. آژانس فضایی ژاپن مأموریت Martian Moons eXploration (MMX) را برای بررسی قمر فوبوس مریخ پرتاب میکند. هدف، نمونهبرداری و بازگرداندن مواد به زمین است—کاری که میتواند به یکی از پرسشهای قدیمی علم سیارهای پاسخ دهد: آیا قمرهای مریخ بقایای یک برخورد بزرگاند یا سیارکهایی اسیرشده؟
همزمان، مأموریت خصوصی Venus Life Finder بهسوی زهره پرتاب خواهد شد. این مأموریت کوچک اما جسورانه، بهدنبال نشانههای شیمیایی مرتبط با زیست در ابرهای زهره است. در سالهای اخیر، زهره بار دیگر بهعنوان سیارهای که شاید—در گذشته یا در لایههای بالایی جو—شرایطی متفاوت داشته، توجه دانشمندان را جلب کرده است.
نگرانیهایی در سایه هیجان فضایی ۲۰۲۶
پوریا ناظمی
سال ۲۰۲۶، دستکم روی کاغذ، سالی پرهیجان برای فضاست؛ بازگشت انسان به مدار ماه، تلسکوپهایی که عمیقتر از همیشه به کیهان نگاه میکنند، و موشکهایی که وعده دسترسی ارزانتر و پرتکرارتر به مدار را میدهند. اما درست در کنار این تصویر امیدوارکننده، مجموعهای از نگرانیها هم شکل گرفته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت—نگرانیهایی که بیش از آنکه فنی باشند، ریشه در سیاست، امنیت و حکمرانی فضا دارند.
نخست، مسئله نظامیسازی تدریجی فضا است. بسیاری از فناوریهایی که امروز با عنوان علمی یا تجاری توسعه مییابند، ماهیتی دوکاربردی دارند. تفکیک میان مأموریتهای علمی، زیرساختهای ارتباطی و سامانههای بالقوه نظامی هر روز دشوارتر میشود. این روند، که در اسناد راهبردی قدرتهای فضایی بهروشنی دیده میشود، خطر تبدیل فضا از عرصهای برای همکاری علمی به میدان رقابت امنیتی را افزایش میدهد.
همزمان، رشد افسارگسیخته پرتابها به مدار پایین زمین نگرانی دیگری است که ابعاد آن بهتدریج روشنتر میشود. افزایش تعداد ماهوارهها و پرتابهها، خطر ازدحام مداری و زبالههای فضایی را تشدید کرده—خطری که میتواند نهفقط مأموریتهای آینده، بلکه زیرساختهای حیاتی کنونی را نیز تهدید کند. هشدارهای مکرر نهادهای بینالمللی نشان میدهد که این مسئله دیگر صرفاً نظری نیست.
حتی ماه—که برای دههها نماد همکاری علمی فراملی بود—در حال ورود به مرحلهای تازه است. تمرکز فزاینده بر مناطق راهبردی مانند قطب جنوب قمری، و پیوند خوردن کاوش ماه با مفاهیمی چون منابع، امنیت و حضور بلندمدت، این نگرانی را ایجاد میکند که ماه نیز بهتدریج در چارچوب رقابتهای ژئوپلیتیکی تعریف شود، نه صرفاً بهعنوان یک آزمایشگاه علمی مشترک.
در نهایت، همه این تحولات در بستری از اختلافات سیاسی فزاینده میان قدرتهای بزرگ رخ میدهد؛ اختلافاتی که پیشتر هم همکاریهای علمی را آسیبپذیر کردهاند. پروژههای فضایی بزرگ، بیش از هر زمان دیگری، به اعتماد، شفافیت و همکاری بلندمدت نیاز دارند—عناصری که در فضای سیاسی کنونی کمیابتر شدهاند.
از این رو، سال ۲۰۲۶ فقط سال مأموریتها و پرتابها نیست؛ سال آزمون یک پرسش بنیادیتر است: آیا اکتشاف فضا میتواند همچنان پروژهای مشترک برای بشریت باقی بماند، یا به بازتابی دیگر از شکافها و رقابتهای زمینی بدل خواهد شد؟ پاسخ این پرسش، شاید به اندازه هر کشف علمی، سرنوشت آینده حضور ما در فضا را شکل دهد.
سیارکها، دفاع سیارهای و اجرام سرگردان
۲۰۲۶ همچنین سالی مهم برای مطالعه اجرام کوچک منظومه شمسی خواهد بود. چین با مأموریت Tianwen-2 قصد دارد از سیارک نزدیکزمین Kamoʻoalewa نمونهبرداری کند—جرمی که گاهی بهعنوان «قمر دوم موقت زمین» توصیف میشود.
در اواخر سال، آژانس فضایی اروپا با مأموریت Hera به سامانه سیارکی Didymos خواهد رسید تا پیامدهای برخورد مأموریت DART ناسا را بررسی کند. این نخستینبار است که بشر نهتنها بهطور عمدی مسیر یک سیارک را تغییر داده، بلکه سپس برای مطالعه دقیق نتایج آن بازمیگردد—گامی مهم در مسیر دفاع سیارهای.
در همین حال، تلسکوپها چشم به اجرامی دورتر خواهند داشت. دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS—سومین جرم شناختهشدهای که از بیرون منظومه شمسی وارد آن شده—در ۲۰۲۶ همچنان زیر نظر خواهد بود. چنین اجرامی، پنجرهای نادر به مواد اولیه منظومههای سیارهای دیگر میگشایند.
چشمهایی تازه برای کیهان
۲۰۲۶ سال آغاز بهکار یا اوجگیری چند ابزار رصدی کلیدی است. Nancy Grace Roman Space Telescope ناسا—اگر طبق برنامه پرتاب شود—نقشهای بیسابقه از ساختارهای بزرگمقیاس کیهان تهیه خواهد کرد؛ دادههایی که برای فهم ماهیت ماده تاریک و انرژی تاریک حیاتیاند.
چین نیز با تلسکوپ Xuntian اهدافی مشابه را دنبال میکند. و روی زمین، رصدخانه Vera C. Rubin وارد فاز عملیاتی کاملتری میشود؛ رصدخانهای که هر چند شب یکبار کل آسمان قابل مشاهده را پیمایش میکند و هزاران پدیده گذرا—از سیارکها تا انفجارهای ستارهای—را ثبت خواهد کرد.
انقلاب خاموش پرتاب
با این همه، شاید تعیینکنندهترین تحول ۲۰۲۶ نه در کشفیات، بلکه در زیرساخت باشد. آزمایشهای موشک Starship شرکت SpaceX ادامه مییابد؛ موشکی که هدفش پروازهای تقریباً کاملاً قابلبازیابی است. در کنار آن، موشک New Glenn از Blue Origin و Zhuque-3 از شرکت چینی LandSpace پروازهای بیشتری انجام خواهند داد.
نتیجه این رقابت، کاهش هزینهها و افزایش نرخ پرتاب است—تحولی که بهطور مستقیم تعداد و تنوع مأموریتهای علمی را افزایش میدهد. بسیاری از پروژههایی که امروز در برنامهاند، بدون این تغییر بنیادین در اقتصاد پرتاب، عملاً غیرممکن بودند.