ایران نظارهگر نخواهد بود، آمریکای شمالی میزبان نمایش نجومی است
در بامداد سهشنبه ۳ مارس ۲۰۲۶ (۱۳ اسفند ۱۴۰۴)، یکی از زیباترین پدیدههای آسمانی سال رخ خواهد داد: ماهگرفتگی کامل که ماه را برای حدود یک ساعت به رنگ سرخ یا مسی تیره درمیآورد. ماهی که گاهی به نام «ماه خونین» نیز شناخته میشود.
بر اساس محاسبات ناسا ، این رویداد از ساعت ۰۸:۴۴ به وقت جهانی (UTC) با ورود ماه به نیمسایه زمین آغاز میشود. فاز جزئی از ۰۹:۵۰ شروع شده و گرفت کامل از ۱۱:۰۴ تا ۱۲:۰۲ UTC ادامه مییابد. اوج پدیده در ۱۱:۳۳ UTC رخ میدهد و کل فرآیند تا ۱۴:۲۲ UTC به پایان میرسد.
اما این نمایش کیهانی برای همه نقاط زمین یکسان نیست. در ایران، زمان معادل این فازها حوالی ظهر تا عصر ۱۳ اسفند خواهد بود؛ زمانی که ماه کاملاً زیر خط افق قرار دارد. به همین دلیل، هیچ بخشی از این ماهگرفتگی — بهویژه فاز کامل و رنگ خونین آن — از آسمان ایران قابل رصد نخواهد بود و تنها بخشی از گرفت نیم سایه – که معمولا با چشم قابل تشخیص نیست – در شرق ایران قابل مشاهده است.
این وضعیت در ماهگرفتگیها رایج است؛ زیرا تنها از نیمکرهای که ماه در آن بالای افق باشد، میتوان پدیده را دید. این بار، نوبت به نیمکره غربی رسیده است.
در آمریکای شمالی، شرایط کاملاً متفاوت است. ساکنان این منطقه میتوانند گرفت کامل را در ساعات پیش از سپیدهدم مشاهده کنند. در شهرهای شرقی ایالات متحده و کانادا، فاز کامل نزدیک به زمان طلوع خورشید رخ میدهد و اغلب ماه در میانه گرفت کامل غروب میکند. اما هرچه به غرب قاره پیش برویم — مانند استانهای بریتیش کلمبیا، آلبرتا، یا حتی آلاسکا و هاوایی — بخش بیشتری از گرفت کامل در ارتفاع مناسب و آسمان تاریکتر دیده خواهد شد. برای مثال، در زمان محلی اقیانوس آرام، گرفت کامل حوالی ساعت ۳ تا ۴ بامداد رخ میدهد.
علت رنگ سرخ ماه در این پدیده، پراکندگی نور خورشید در جو زمین است: نورهای آبی کوتاهموج پراکنده میشوند و تنها نورهای قرمز با طول موج بلندتر به سایه زمین میرسند و سطح ماه را روشن میکنند. این رنگ، که گاهی «ماه خونین» نامیده میشود، بیشتر در رسانهها رواج دارد، اما ریشه علمی محکمی دارد.
ماهگرفتگیهای کامل هر چند سال یکبار رخ میدهند، اما هر کدام از نظر زمان محلی و شرایط رصدی متفاوتاند. این رویداد برای میلیونها نفر در آمریکای شمالی فرصتی آسان و بینظیر برای تماشای یک پدیده نجومی بدون نیاز به تلسکوپ یا عینک خاص است؛ تنها کافی است آسمان صاف باشد و نگاه به بالا دوخته شود.
برای علاقهمندان در ایران، باید منتظر گرفتهای بعدی ماند که در سالهای آتی سهمی از آسمان کشور خواهند داشت.
ماهگرفتگی جزیی بعدی قابل رویت در ایران در 28 آگوست امسال رخ خواهد داد که باز هم تنها بخش نیم سایه ای آن قابل رویت است و گرفت کامل بعدی در دی ماه 1407 رخ میدهد. در روزهایی که شاید دلهای ایرانیان برای تماشای ماه خونین، خود به خون آغشته نباشد و در فضایی امن و آزاد آن را به تماشا بنشینند.
اما در ۳ مارس ۲۰۲۶، کسانی که در غرب آمریکای شمالی هستند، میتوانند شاهد لحظهای باشند که زمین، ماه را در آغوش سایه خود میگیرد و آسمان برای مدتی رنگ دیگری به خود میبیند.
اگر در منطقهای هستید که این گرفت قابل رویت است میتوانید با استفاده از این وبسایت زمان دقیق شروع، اوج و پایان گرفت را برای محل رصد خود محاسبه کنید.
