ناسا ماموریت آرتمیس 3 را برای حضور در مدار ماه و ارتمیس چهار را برای فرود تعیین کرد

ناسا رسماً اعلام کرده است که مأموریت آرتمیس ۳ در سال ۲۰۲۷ بر سطح ماه فرود نخواهد آمد. این مأموریت که قرار بود نخستین بازگشت انسان به ماه پس از بیش از نیم‌قرن باشد، اکنون به مجموعه‌ای از آزمایش‌های مداری تبدیل می‌شود. هدف تازه، آماده‌سازی برای دو فرود سرنشین‌دار در سال ۲۰۲۸ در قالب آرتمیس ۴ و آرتمیس ۵ است.

این تغییر صرفاً جابه‌جایی یک تاریخ نیست بلکه بازنگری راهبردی در معماری ماموریتی است که از سال‌ها پیش برای بازگرداندن انسان به ماه طراحی شده بود.

چه چیزی ناسا را به این تصمیم رساند؟

محرک اصلی، ادامه‌دار بودن مشکلات موشک «سامانه پرتاب فضایی» (SLS) است. مأموریت آرتمیس ۲—پرواز سرنشین‌دار آزمایشی به دور ماه—در هفته‌های اخیر با اختلال تازه‌ای در جریان هلیوم در مرحله بالایی موشک روبه‌رو شد. پیش از آن نیز نشت هیدروژن و مسائل فنی دیگر باعث لغو پنجره‌های پرتاب شده بود.

این نخستین‌بار نیست که SLS با چالش فنی مواجه می‌شود. در آرتمیس ۱ (۲۰۲۲) نیز ماه‌ها تأخیر به دلیل نشت هیدروژن و مشکلات سامانه‌های زمینی رخ داد. اکنون مدیر ناسا، جرد آیزاکمن، می‌گوید باید «آهنگ پرتاب» افزایش یابد—حدود هر ۱۰ ماه یک‌بار—و تولید SLS استانداردسازی شود تا فاصله‌های چندساله میان پرتاب‌ها و تغییرات گسترده در پیکربندی موشک کاهش یابد.

به بیان ساده، ناسا می‌خواهد پیش از آنکه ریسک فرود را بپذیرد، مطمئن شود که زیرساخت پرتاب و عملیاتش پایدار و تکرارپذیر است.

آرتمیس ۳ حالا چه خواهد کرد؟

در طرح جدید، آرتمیس ۳ مأموریتی مداری خواهد بود. فضانوردان در مدار زمین یا مسیر ماه، آزمایش‌های کلیدی انجام خواهند داد، از جمله:

• آزمون لباس‌های فضایی نسل جدید در شرایط ریزگرانش
• تمرین الحاق (rendezvous) با فضاپیمایی که قرار است در آینده نقش ماه‌نشین را ایفا کند
• ارزیابی عملیات پیچیده‌ای که برای فرود واقعی لازم است

این رویکرد، مرحله‌ای واسط میان پرواز مداری و فرود کامل ایجاد می‌کند—مرحله‌ای که در جدول زمانی اولیه چندان پررنگ نبود.

مقایسه‌ای کوتاه با برنامه آپولو

در نگاه نخست، این تأخیر ممکن است نشانه عقب‌گرد تلقی شود. اما اگر به تاریخ نگاه کنیم، مسیر آپولو نیز خطی و مستقیم نبود.

پیش از آنکه آپولو ۱۱ در ژوئیه ۱۹۶۹ بر ماه فرود آید، ناسا چندین مأموریت مداری و آزمایشی انجام داده بود:

آپولو ۷ (۱۹۶۸): آزمایش کامل فضاپیما در مدار زمین.

آپولو ۸ (۱۹۶۸): نخستین پرواز سرنشین‌دار به مدار ماه، بدون فرود.

آپولو ۹ (۱۹۶۹): آزمایش ماه‌نشین در مدار زمین.

پولو ۱۰ (۱۹۶۹): تمرین کامل «لبه فرود» در مدار ماه؛ ماه‌نشین تا نزدیکی سطح پایین رفت اما فرود نکرد.

در واقع، پیش از نخستین گام نیل آرمسترانگ، چندین مأموریت با هدف آزمون مرحله‌به‌مرحله سامانه‌ها انجام شده بود. تفاوت مهم این است که آن زمان، برنامه تحت فشار رقابت جنگ سرد با اتحاد شوروی و با بودجه‌ای بسیار بزرگ‌تر پیش می‌رفت. امروز، آرتمیس با محدودیت‌های بودجه‌ای، پیچیدگی‌های مشارکت تجاری (از جمله توسعه ماه‌نشین توسط شرکت‌های خصوصی) و الزامات ایمنی سخت‌گیرانه‌تری روبه‌رو است.

به همین دلیل، برخی تحلیلگران می‌گویند بازگشت به یک رویکرد «مرحله‌ای» شبیه آپولو، شاید منطقی‌تر از تلاش برای جهش مستقیم به فرود باشد.

تصویر بزرگ‌تر: چرا ۲۰۲۸ مهم است؟

ناسا اکنون هدف‌گذاری کرده است که در سال ۲۰۲۸ دو فرود سرنشین‌دار انجام دهد. این تصمیم نه‌تنها فنی، بلکه راهبردی است. ایالات متحده می‌خواهد پیش از پایان دهه جاری حضور پایدار در مدار و سطح ماه را تثبیت کند—هم‌زمان با پیشرفت برنامه‌های قمری چین.

فرود موفق در ۲۰۲۸ می‌تواند آغاز ساخت زیرساخت‌هایی مانند ایستگاه مداری «گیت‌وی» و مأموریت‌های طولانی‌تر سطحی باشد؛ چیزی فراتر از «پرچم و عکس یادگاری» عصر آپولو.

عقب‌نشینی یا بازتنظیم واقع‌گرایانه؟

رتمیس ۳ قرار بود نماد بازگشت تاریخی باشد. اکنون این نقش به آرتمیس ۴ یا ۵ منتقل شده است. اما اگر تجربه آپولو را معیار بگیریم، مسیر فرود همیشه از دل آزمایش‌های مداری و تمرین‌های دقیق گذشته است.

سؤال اصلی این نیست که آیا تأخیر رخ داده است—بلکه این است که آیا این بازتنظیم، احتمال موفقیت پایدار را افزایش می‌دهد یا نه.

ناسا می‌گوید پاسخ مثبت است و اکثر کارشناسان فضایی نیز این مسیر را گامی مطمئن‌تر به سوی هدف می‌دانند.

تاریخ برنامه‌های فضایی نشان می‌دهد که گاهی یک گام به عقب در تقویم، به معنای چند گام جلوتر در قابلیت و ایمنی است.