هفتهای که پیش رو داریم، فرصتی جذاب برای رصدگران آسمان شب فراهم میکند. از پنهان شدن یکی از درخشانترین ستارگان پشت ماه گرفته تا آرایش چشمنواز سیارات در افق غربی، آسمان این روزها صحنههایی دیدنی به نمایش میگذارد.
رویداد ویژه: ماه و ستاره شاهانه
شنبه ۵ اردیبهشت، یکی از پدیدههای جالب نجومی را میتوان در آسمان دنبال کرد. ماه در مسیر حرکت خود در صورت فلکی شیر، ستاره درخشان قلبالاسد را برای مدتی پشت لبه خود پنهان میکند. این پدیده که «اختفا» نام دارد، در بخشهایی از آمریکای شمالی قابل مشاهده خواهد بود.
آنچه این رویداد را ویژهتر میکند، زمان وقوع آن است. قلبالاسد، که از ستارگان پرنور آسمان به شمار میرود، ممکن است در هنگام گرگومیش یا حتی در روشنایی روز پشت لبه تاریک ماه ناپدید شود. رصدگران مجهز به تلسکوپ میتوانند با دقت و بزرگنمایی مناسب، شانس خود را برای یافتن این ستاره در نزدیکی ماه—در آسمان آبی روز—آزمایش کنند، هرچند این کار به تجربه و جستوجوی دقیق نیاز دارد.
در برخی از اسطورههای کهن، قلبالاسد یکی از «ستارگان شاهانه» به شمار میرفت؛ ستارهای که در میانه پیکر شیر آسمانی جای دارد. این ستاره در فاصله حدود ۷۹ سال نوری از زمین قرار گرفته و نوری که امشب از آن میبینیم، نزدیک به هشت دهه پیش راهی سفر خود شده است. جالب آنکه قلبالاسد در واقع سامانهای چندستارهای است، هرچند با چشم غیرمسلح تنها یک ستاره دیده میشود.
از اختفا قلب الاسد تا بدر کامل ماه
آسمان پایان آوریل و آغاز ماه مه، ترکیبی از رویدادهای ظریف و دیدنی است؛ هفتهای مناسب برای رصدگران آماتور، عکاسان آسمان شب و کسانی که میخواهند با چند نشانه ساده، راه خود را در میان صورتهای فلکی بهاری پیدا کنند.
ماه، ستاره شاهانه را میپوشاند
ماه در صورت فلکی شیر از برابر ستاره درخشان قلب الاسد میگذرد و آن را برای مدتی پشت خود پنهان میکند. این پدیده، «احتجاب» نام دارد و در بخشهایی از آمریکای شمالی با ابزار مناسب قابل مشاهده است.
زهره در کنار پروین و دبران
در افق غربی، زهره همچنان درخشانترین چراغ شامگاهی است. نزدیکی آن به خوشه پروین و حضور ستاره نارنجی دبران در همان ناحیه، منظرهای عالی برای چشم غیرمسلح و دوربین دوچشمی میسازد.
ماه در نزدیکی سنبله
ماهِ احدبِ رو به رشد در نزدیکی ستاره سنبله دیده میشود. کمی آنسوتر، چهار ستاره صورت فلکی کلاغ با شکل بادبانمانند خود، نشانهای خوب برای شناخت آسمان بهاریاند.
بدر کامل ماه
ماه کامل از افق شرقی ـ جنوبشرقی طلوع میکند و پس از تاریک شدن آسمان، فرصت خوبی برای دنبال کردن ستارگان بهاری از جمله سنبله و سماک رامح فراهم میشود.
زحل و مریخ در سپیدهدم
پیش از طلوع خورشید، زحل و مریخ در افق شرقی دیده میشوند و بهتدریج فاصله زاویهایشان بیشتر میشود. برای دیدن آنها، افق شرقی باز و آسمانی شفاف بهترین کمک است.
خداحافظی با شعرای یمانی
ستاره درخشان شعرای یمانی، یادگار آسمان زمستان، هنوز در گرگومیش غربی ـ جنوبغربی دیده میشود؛ اما هر شب زودتر غروب میکند و بهزودی از آسمان شامگاهی کنار میرود.
ناهید و همسایگان آسمانیاش
در شامگاه یکشنبه ۶ اردیبهشت، سیاره درخشان ناهید در افق غربی جلب توجه میکند. این سیاره در نزدیکی خوشه ستارهای پروین دیده میشود و منظرهای زیبا در آسمان غروب میسازد. کمی بالاتر از آن، ستاره نارنجیرنگ دبران یا «چشم گاو» در صورت فلکی گاو قرار دارد و همراه با ستارگان V شکل خوشه هیادس (قلائص)، یکی از شناختهشدهترین الگوهای آسمان را شکل میدهد.
در همین ناحیه از آسمان، سیاره مشتری نیز درخشان ظاهر میشود. اگر نگاه خود را کمی بالاتر ببرید، دو ستاره پولوکس و کاستور از صورت فلکی جوزا را خواهید دید که تقریباً در کنار هم قرار گرفتهاند و بهتدریج به سوی افق غربی نزدیک میشوند. این دو ستاره که به ترتیب حدود ۳۴ و ۴۹ سال نوری از زمین فاصله دارند، در اسطورههای یونانی به صورت دو برادر دوقلو شناخته میشوند که شهر رم را بنا نهادند.
ماه و سیر آن در میان ستارگان
چهارشنبه ۹ اردیبهشت، ماه که اکنون در مرحله کوژِ رو به رشد قرار دارد، در نزدیکی ستاره درخشان سماک اعزل دیده میشود. فاصله این دو حدود سه درجه است؛ فاصلهای که تقریباً برابر عرض دو انگشت در حالت بازوی کشیده است.
در سمت راست ماه و در فاصلهای کمی بیشتر، چهار ستاره صورت فلکی غراب (کلاغ) دیده میشوند که شکلی شبیه بادبان یا چهارضلعی کوچکی در آسمان ایجاد میکنند.
شنبه ۱۲ اردیبهشت، ماه به مرحله بدر کامل میرسد. این رویداد در حوالی ظهر به وقت شرق آمریکای شمالی رخ میدهد و در شامگاه همان روز، ماه کامل از افق شرقی–جنوبشرقی طلوع خواهد کرد. پس از تاریکی کامل آسمان، میتوانید ستاره سماک اعزل را در نزدیکی ماه و ستاره درخشان سماک رامح را در فاصلهای بیشتر در آسمان بیابید.
سیارات سحرگاهی و خداحافظی با آسمان زمستانی
در سپیدهدم این روزها، سیارات کیوان و بهرام در افق شرقی قابل مشاهدهاند و بهتدریج فاصله زاویهای آنها از یکدیگر بیشتر میشود. این تغییر بیشتر به دلیل جابهجایی ظاهری کیوان در آسمان است، در حالی که تغییرات موقعیت بهرام در این بازه زمانی کمتر به چشم میآید.
در همین حال، سیاره تیر بهتدریج در نور خورشید محو میشود و تا پایان هفته دیدن آن دشوارتر خواهد شد.
در افق غربی–جنوبغربی، ستاره درخشان شباهنگ آخرین حضورهای خود را در آسمان شامگاهی ثبت میکند. با پیشروی بهار، این ستاره زمستانی هر شب زودتر غروب میکند و بهزودی از آسمان شب کنار میرود.
الگوهای بزرگ آسمان بهاری
هفته پیش رو، فرصت خوبی برای آشنایی با الگوهای بزرگ ستارهای آسمان بهاری فراهم میکند. یکی از مهمترین این الگوها «مثلث بهاری» است که از سه ستاره درخشان سماک اعزل، سماک رامح و ذنبالاسد تشکیل میشود. این الگو در آسمان جنوبشرقی پس از تاریکی شب بهخوبی دیده میشود و میتواند راهنمای مناسبی برای یافتن دیگر اجرام آسمانی باشد.
همچنین میتوان چهار ستاره درخشان شامل سماک رامح، سماک اعزل، ذنبالاسد و ستاره قلبالکلاب را بهصورت یک چهارضلعی بزرگ در نظر گرفت که گاه از آن بهعنوان «الماس بهاری» یاد میشود. این الگوها به رصدگران کمک میکنند تا ساختار کلی آسمان این فصل را بهتر درک کنند.
