یک تخم دایناسور احتمالا – برای نخستین بار بهطور مستقیم تاریخگذاری شد
خلاصه داستان
پژوهشگران در چین موفق شدهاند سن یک تخم فسیلشدهی دایناسور را بهطور مستقیم تعیین کنند. این تخم، که بخشی از خوشهای ۲۸تایی در شیان کشف شده، حدود ۸۵/۹ میلیون سال قدمت دارد. روش تازهی تاریخگذاری، با استفاده از لیزر و مطالعهی ایزوتوپهای اورانیوم و سرب در پوستهی فسیلشده، برای نخستین بار روی تخم دایناسور اجرا شد.
چرا این مهم است؟
تا پیش از این، تاریخگذاری تخمهای دایناسور غیرمستقیم بود: دانشمندان معمولاً به لایههای خاکستر آتشفشانی یا سنگهای اطراف تکیه میکردند. اما این لایهها الزاماً همزمان با تخمگذاری شکل نگرفتهاند و میتوانستند خطاهای بزرگی ایجاد کنند. روش تازه اما مستقیماً سراغ خود پوسته میرود و میتواند دقت تاریخگذاری را افزایش دهد؛ موضوعی که پیامدهای وسیعی برای دیرینهشناسی دارد.
روش تازه چگونه کار میکند؟
پژوهشگران با شلیک لیزر به قطعات پوسته، لایههای معدنی رسوبکرده را تبخیر کردند. بخار حاصل، حاوی اتمهای اورانیوم و سرب بود. از آنجا که اورانیوم بهطور طبیعی و با نرخ ثابتی به سرب تجزیه میشود، بررسی نسبت این ایزوتوپها به دانشمندان اجازه داد سن دقیق پوسته را به دست آورند.
به گفتهی «شینگ چنگ»، زمینشناس آکادمی علوم چین، این نخستین بار است که چنین دادههایی مستقیماً از تخم دایناسور به دست میآید. پیشتر این روش بیشتر برای سنگها، مواد معدنی، و گاه استخوان و دندان فسیلها بهکار رفته بود.
تردیدها و نقدها
برخی دانشمندان اما با دیدهی احتیاط به این یافته مینگرند. «سوزانا میدمِنت»، دیرینهشناس موزه تاریخ طبیعی لندن، هشدار داده است که فرایندهای پس از دفن تخم، مانند دیاژنز (دگرگونی شیمیایی در طول زمان)، میتوانند ترکیب اصلی مواد را تغییر دهند و تاریخ بهدستآمده را دچار خطا کنند.
با این حال، تیم پژوهشی میگوید در منطقهی مورد مطالعه شواهدی از فعالیتهای آتشفشانی مخرب وجود نداشته و پوستهها نیز سالم و بدون تغییر شکل حفظ شدهاند. آنان وعده دادهاند بررسیهای تکمیلی برای تأیید نتایج انجام دهند.
تخمهای اسرارآمیز شینیان
منطقهی وسیع «چینلینگ» از اواخر قرن بیستم محل کشف دهها نمونه تخم دایناسور بوده است. بسیاری از این فسیلها اکنون در موزههای جهان به نمایش گذاشته میشوند و همواره توجه عموم و محققان را جلب کردهاند. اما سن دقیق آنها همواره مبهم بود.
اکنون تاریخگذاری مستقیم یکی از تخمها نشان میدهد که این موجودات حدود ۸۶ میلیون سال پیش، در میانهی کرتاسهی پسین، در این منطقه زندگی میکردهاند؛ دورهای که زمین به سمت خنکتر شدن جهانی پیش میرفت.
چه چیزی ناشناخته مانده است؟
پژوهشگران هنوز نمیدانند این تخمها متعلق به کدام گونهی دایناسوری است. همچنین معلوم نیست آیا همهی تخمهای یافتشده در منطقه به یک گونه تعلق دارند یا چندین گونهی مختلف در اینجا تخمگذاری کردهاند.
گام بعدی
این روش نو میتواند مسیر تازهای برای مطالعهی دیرینهشناسی بگشاید:
تعیین دقیقتر سن فسیلها و کاهش خطاهای پیشین
بازسازی بهتر جدول زمانی تکامل دایناسورها
امکان مقایسهی مستقیم سن تخمها و استخوانها در یک زیستلایه
پژوهشگران امیدوارند با ادامهی آزمایشها بتوانند این روش را برای دیگر نمونهها نیز به کار ببرند و درک دقیقتری از حیات در دوران کرتاسه به دست آورند.
